Các yêu cầu về bảo toàn môi sinh, bảo đảm sức khỏe và an toàn cho con người ngày càng tăng cùng với quá trình công nghiệp hóa do hình thành các mối đe dọa mới đối với môi trường. Một yêu cầu cấp thiết mới đã hình thành là cần phải phát triển bền vững, phải chú trọng hơn tới môi trường, sức khỏe và an toàn của con người. Do đó, ngành Công nghiệp Hóa chất đã xây dựng và phát triển một hệ thống quản lý tự nguyện với tên gọi quốc tế là Responsible Care (RC).

Responsible Care là cam kết của các công ty hóa chất về việc liên tục nâng cao chất lượng môi trường, sức khỏe và an toàn khi nhà máy làm việc và sản phẩm của họ để đáp lại sự lo lắng của công chúng.

RC được hình thành từ năm 1985. Hội viên của RC quốc tế được Hội đồng quốc tế các Hội Hóa học - ICCA công nhận, cho tới nay đã có 47 Hội đồng RC của 47 nước trên thế giới được ICCA công nhận.

Các hoạt động chính của RC nhằm đạt được mục tiêu nâng cao chất lượng môi trường, sức khỏe, an toàn và thông tin cho công chúng biết về hoạt động của mình bao gồm 6 nhóm các hoạt động chính (còn được gọi là 6 codes), đó là:

1. Ngăn ngừa ô nhiễm

2. Sản xuất an toàn

3. Phân phối an toàn

4. Bảo vệ sức khỏe và an toàn

5. Quản lý sản phẩm

6. Quan tâm đến cộng đồng và đáp ứng kịp thời tình huống khẩn cấp

Hiện trạng các hoạt động có liên quan tới RC ở Việt Nam

* Ngăn ngừa ô nhiễm:

Việt Nam đã chú trọng tới giảm chất thải vào môi trường, cụ thể:

- Đã có kế hoạch quốc gia về sản xuất sạch hơn (SXSH); triển khai một số dự án về SXSH và giảm chất thải ở một số tỉnh và ngành công nghiệp. Các dự án này hoặc do các tổ chức nước ngoài tài trợ hoặc do Bộ Tài nguyên Môi trường, Bộ Công nghiệp tài trợ; triển khai một số dự án phổ biến hệ thống quản lý môi trường (EMS) và ISO 14.000.

- Đã bắt đầu chú ý tới hệ thống thống kê chất thải.

* Sản xuất an toàn:

- Chưa chú trọng tới an toàn từ khâu thiết kế cho đến xây dựng, vận hành, bảo dưỡng, doanh nghiệp mới chú ý đến sản xuất an toàn ở giai đoạn vận hành.

- Còn thiếu kiến thức và các phương tiện kỹ thuật cần thiết để thực hiện ngăn ngừa các sự cố cháy nổ và rò rỉ hóa chất.

- Chưa thật chú trọng và chưa có khả năng đánh giá các sự cố.

* Bảo vệ sức khỏe và an toàn:

- Có nhiều chú trọng tới bảo vệ sức khỏe của công nhân, nhưng ở mức độ chưa cao, chủ yếu dựa vào hệ thống bảo hiểm y tế, nhưng hệ thống này lại làm việc không tốt.

- An toàn lao động có được chú ý đến, nhưng vẫn còn nhiều vụ tai nạn lao động nghiêm trọng.

* Phân phối an toàn:

Chưa được chú trọng, các doanh nghiệp chưa bắt buộc phải thực hiện MSDS, nhãn hiệu hóa chất cũng chưa được thực hiện tốt.

Chưa chú trọng đến phân phối ngày càng an toàn hơn.

* Quản lý sản phẩm:

Khái niệm này hoàn toàn mới, do đó các nhà máy cần thiết lập mối quan hệ với những người cung cấp nguyên liệu, phân phối và sử dụng sản phẩm.

* Hoạt động Quan tâm đến cộng đồng và đáp ứng kịp thời tình huống khẩn cấp:

Chưa thực hiện cung cấp thông tin cho cộng đồng, mới chỉ chú ý đến các báo cáo về quan trắc chất thải cho cơ quan quản lý nhà nước.

Nhận thức được RC đóng một vai trò chủ chốt để các ngành công nghiệp phát triển bền vững. Hiện nay, Việt Nam đang tiến hành kế hoạch hành động RC Việt Nam, cụ thể:

Tháng 3/2004, Bộ Công nghiệp đã thông qua đề nghị để Hội Hóa học Việt Nam (CSV) là tổ chức đứng ra thành lập Hội đồng RC Việt Nam (VRC), đây là một tổ chức trực thuộc CSV, có nhiệm vụ triển khai hoạt động về RC trong ngành Công nghiệp Hóa chất Việt Nam.

Trong tháng 6/2004, CSV đã ra quyết định thành lập nhóm trù bị để thực hiện công tác chuẩn bị thành lập VRC và công tác tuyên truyền, huấn luyện, đào tạo về RC. Tháng 9/2004, thành lập Văn phòng RC trực thuộc CSV.

Từ tháng 10/2004 đến tháng 10/2005, tiến hành tổ chức các Hội nghị, Hội thảo để giới thiệu, hướng dẫn về các nội dung và cách thức thực hiện các hoạt động RC ở các doanh nghiệp hóa chất dưới sự phối hợp và giúp đỡ của Tổ chức Môi trường Mỹ - á (US - AEP), Công ty Bayer, Bộ Công nghiệp, Tổng Công ty Hóa chất Việt Nam, Hiệp Hội công nghiệp Hóa chất Nhật Bản (JCIA)...

Đến tháng 12/2004, xây dựng dự thảo, xem xét và thông qua 10 nguyên tắc dẫn hướng về hoạt động RC.

Từ tháng 2 đến tháng 6/2005, gửi công văn đề nghị cam kết thực hiện Chương trình RC đến lãnh đạo các doanh nghiệp hóa chất có khả năng tham gia. Động viên được các doanh nghiệp đại diện cho các lĩnh vực, các thành phần kinh tế trong lĩnh vực Công nghiệp Hóa chất tham gia chương trình này. Thành lập nhóm điều phối viên RC từ các công ty đã ký cam kết thực hiện RC.

Tháng 7/2005, thành lập được Hội đồng RC Việt Nam, bao gồm đại diện của các lĩnh vực sản xuất kinh doanh chủ yếu của Công nghiệp Hóa chất Việt Nam. Xây dựng và thông qua 6 code quản lý, trong đó ưu tiên thực hiện trong 1-2 năm đầu 3 code quản lý liên quan đến các hoạt động trong hàng rào công ty. Đào tạo các điều phối viên về các nội dung thực hiện và cách thức tổ chức triển khai các hoạt động RC ở cơ sở doanh nghiệp.

Từ tháng 8/2004 - 8/2005, cung cấp đầy đủ tài liệu về nội dụng các code quản lý. Triển khai xây dựng hồ sơ và thực hiện áp dụng tại các đơn vị.

Tháng 9/2005 sẽ tổ chức Hội nghị nhằm trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm tổ chức triển khai hoạt động RC ở các đơn vị.

Từ tháng 10 - 11/2005, tổ chức tự đánh giá về kết quả thực hiện RC ở các đơn vị. Đánh giá bên ngoài bởi VRC. Tổ chức Hội nghị để chuẩn bị đề nghị ICCA công nhận. Hoàn thành bộ hồ sơ để gửi đến RCLG/ICCA xin công nhận là thành viên của tổ chức RC thế giới (có sự trợ giúp của US-AEP, Công ty Bayer và Bộ Công nghiệp).

Đến tháng 12/2005, VRC sẽ được công nhận bởi ICCA. Tổ chức RC Việt Nam và Biểu trưng (logo) được công nhận và đăng ký. Trong thời gian này, báo cáo hàng năm về hoạt động của VRC cũng sẽ được trình lên ICCA.

P.V