Cấp đề tài: Tổng Công ty

Cơ quan thực hiện: Viện Hóa học Công nghiệp

Chủ nhiệm đề tài: Nguyễn Ngọc Thanh

NHIỆM VỤ ĐỀ TÀI

(+)- Artemisinin là hợp chất sesquiterpen peroxid-lacton được chiết xuất từ lá cây Thanh hao hoa vàng - Artemisia annua L. (thuộc họ Cúc - Asteraceae) với hàm lượng hơn 0,25% theo lá khô. Ở Trung Quốc, lá Thanh hao (Quinghao) đã được sử dụng để chữa cảm lạnh và sốt từ năm 168 trước công nguyên. Trong "Bản thảo cương mục" của Lý Thời Trân (năm 1569, Trung Quốc) đã có hướng dẫn cách dùng nước sắc lá Thanh hao. Cho đến những năm 1970, các nhà khoa học Trung Quốc đã phân lập và xác minh cấu trúc của artemisinin bằng phổ nhiễu xạ Rơnghen từ lá Thanh hao, đồng thời cũng công bố hoạt tính diệt các chủng ký sinh trùng sốt rét Plasmodium sp. của hợp chất này.

Sau hơn 30 năm phát triển các nghiên cứu, sản xuất và ứng dụng làm thuốc chữa sốt rét ở Trung Quốc, Việt Nam và trên thế giới, artemisinin cùng các dẫn xuất đã chứng tỏ là thuốc trị sốt rét nhanh và hiệu quả hơn bất kỳ một loại thuốc nào khác đặc biệt được sử dụng thay thề cloroquin để diệt trừ Plasmodium falciparum chủng ký sinh trùng đã kháng lại phần lớn các loại thuốc cloroquin và quinin. Năm 2001 , theo thông báo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đã có tới 51 quốc gia ở châu Phi, Đông Nam Á và Nam Á dùng artemisinin và các dẫn xuất trong điều trị sốt rét. Ở châu Á chủ yếu là các thuốc tiêm dạng dịch nước hoặc dầu của dihydroartemisinin, artemether (Artenam) và natri artesunat. Viên nang con nhộng chứa 0,5g artemisinin đã được đăng ký và đưa vào sử dụng ở Việt Nam.

Hiện nay, đã có những Viện và Công ty lớn của cả Nhà nước cũng như tư nhân nghiên cứu và triển khai sản xuất artemisinin và các dẫn xuất artemether, arteether, dihidroartemisinin, artesunat cung cấp cho thi trường trong nước và xuất khẩu. Có thể kể đến những đơn vị hàng đầu trong lĩnh vực này như Viện Hóa học - Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Công ty Sao Kim, Viện Dược liệu - Bộ Y tế, Công ty Dược khoa Hà Nội. Mặc dầu vậy, do chưa có chính sách bảo hộ sáng chế của Việt Nam cũng như của thế giới đối với công nghệ điều chế các sản phẩm này nên việc sản xuất artemisinin ở Việt Nam rơi vào tình trạng chia rẽ riêng lẻ, các đơn vị có công nghệ đều triển khai sản xuất độc lập theo thời vụ và cung cấp sản phẩm phụ thuộc vào sự biến động của thị trường.

Phát triển kết quả của những nghiên cứu ở Viện Hóa học công nghiệp về điều chế các dẫn xuất của artemisinin, đồng thời cũng là góp phần tạo ra một sản phẩm của Viện Hóa học công nghiệp tham gia vào thị trường thuốc chống sốt rét, chúng tôi đã đề xuất và thực hiện đề tài "Hoàn thiện công nghệ sản xuất artesunat quy mô 02 kg/ngày làm thuốc chữa sốt rét từ cây thanh hao hoa vàng" với những nhiệm vụ cụ thể dưới đây:

1. Khảo sát lại các phản ứng khử hóa artemisinin bằng NaBH4 điều chế dihidroartemisinin (DHA) và phản ứng este hóa DHA bằng anhydrit succinic điều chế artesunat. Dựa trên kết quá thực nghiệm và phân tích sản phẩm, đề xuất quy trình công nghệ thích hợp với điều kiện triển khai ở Viện Hóa học công nghiệp;

2. Khảo sát các yểu tố ảnh hưởng đến hiệu suất các phản ứng chuyển hóa trong quy trình công nghệ,

3. Lắp đặt hệ thiết bị điều chế DHA và artesunat công suất 2 kg artesunat/ngày và thử nghiệm điều chế artesunat theo tiêu chuẩn Dược điển việt Nam III,

4. Đề xuất sơ đồ nguyên lý dây chuyền công nghệ sản xuất artesunat.