Tin thị trường và sản phẩm

Tình trạng thiếu hụt hoặc giá tăng mạnh có thể làm rung chuyển hàng loạt ngành công nghiệp

Những đống lưu huỳnh nguyên tố tại một cơ sở ở Bahrain. Phần lớn lưu huỳnh của thế giới đến từ vùng Vịnh Ba Tư, nhưng chiến tranh tại Iran đang làm gián đoạn sản xuất và thương mại.

Axit sulfuric là hóa chất được sản xuất nhiều nhất thế giới. Nó được dùng để sản xuất phân bón, kim loại, pin, giấy, chất màu và vô số sản phẩm khác. Vùng Vịnh Ba Tư là nguồn cung lưu huỳnh quan trọng để sản xuất axit sulfuric. Tuy nhiên, chiến tranh tại Iran hiện đang gây hỗn loạn cho dòng chảy lưu huỳnh toàn cầu, đe dọa đẩy giá cả tăng trên diện rộng trong nền kinh tế.

Axit sulfuric được sản xuất như thế nào

Tinh chế dầu khí

Phần lớn lưu huỳnh công nghiệp được tạo ra trong quá trình tinh chế dầu và khí đốt – vốn tự nhiên chứa tạp chất lưu huỳnh. Các nhà máy lọc dầu thường dùng dung dịch alkylamine để loại bỏ hydro sulfide (H₂S), sau đó dùng phản ứng oxy hóa xúc tác để chuyển H₂S thành nước và lưu huỳnh nguyên tố.

Luyện kim

Gần một phần ba lượng axit sulfuric đến từ các nhà máy luyện kim xử lý quặng đồng, kẽm và chì có chứa lưu huỳnh. Quá trình nung quặng giải phóng sulfur dioxide (SO₂), chất có thể tiếp tục được chuyển hóa thành axit sulfuric.

Sản xuất axit sulfuric

Đốt lưu huỳnh nguyên tố tạo ra sulfur dioxide, sau đó được oxy hóa thành sulfur trioxide (SO₃). SO₃ được hòa vào axit sulfuric có sẵn rồi pha loãng với nước để tạo ra axit sulfuric thành phẩm.

Điểm nghẽn của thương mại lưu huỳnh toàn cầu

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), khoảng một nửa lượng lưu huỳnh vận chuyển bằng đường biển trên thế giới bình thường đi qua eo biển Hormuz ngoài khơi Iran. Tuy nhiên, kể từ khi chiến tranh nổ ra tại Iran, hoạt động vận chuyển lưu huỳnh gần như ngừng hẳn.

Các khu vực chịu tác động lớn

1. Trung Quốc

Trung Quốc nhập khẩu lượng lớn lưu huỳnh từ Trung Đông để sản xuất axit sulfuric phục vụ ngành phân bón. Đồng thời, nước này cũng tạo ra axit sulfuric như một sản phẩm phụ của quá trình luyện đồng. Nhờ hai nguồn này, Trung Quốc từng là nước xuất khẩu axit sulfuric lớn nhất thế giới, theo công ty phân tích CRU.

Hiện nay, Trung Quốc đang hạn chế xuất khẩu nhằm đảm bảo các ngành công nghiệp trong nước có đủ nguồn axit sulfuric cần thiết, theo bà Freda Gordon – giám đốc công ty phân tích thị trường lưu huỳnh Acuity Commodities.

2. Morocco

Hơn một nửa lượng axit sulfuric toàn cầu được dùng để sản xuất axit phosphoric cho phân bón, và Morocco là một trong những quốc gia sản xuất phân bón lớn nhất thế giới. Các doanh nghiệp Morocco phụ thuộc nhiều vào lưu huỳnh nguyên tố từ vùng Vịnh Ba Tư và axit sulfuric nhập khẩu từ Trung Quốc.

3. Cộng hòa Dân chủ Congo

Các công ty khai khoáng tại Congo sử dụng axit sulfuric để hòa tách đồng từ quặng. Nhiều doanh nghiệp nhập lưu huỳnh từ vùng Vịnh Ba Tư rồi tự sản xuất axit sulfuric tại chỗ. Tuy nhiên, họ đang dần tiêu thụ hết lượng lưu huỳnh dự trữ và có thể sớm đối mặt với thiếu hụt.

4. Ấn Độ

Nông nghiệp Ấn Độ phụ thuộc lớn vào phân phosphate sản xuất từ lưu huỳnh nhập khẩu. Năm 2023, nước này nhập tới 87% lượng lưu huỳnh từ Trung Đông.

“Vua của các hóa chất”

Freda Gordon, CEO của Acuity Commodities, công ty phân tích thị trường hóa chất công nghiệp, gọi axit sulfuric là “vua của các hóa chất” vì nó được sử dụng trong vô số ứng dụng khác nhau. Mục đích lớn nhất là sản xuất axit phosphoric cho phân bón, nhưng nhu cầu tăng mạnh từ ngành pin cũng khiến khai khoáng và luyện kim trở thành các ngành tiêu thụ lớn.

Axit sulfuric được dùng để sản xuất rất nhiều sản phẩm

Một số ứng dụng công nghiệp bao gồm:

• xử lý nước, 
• thuốc nhuộm, 
• keo dán, 
• dệt may, 
• giấy, 
• bọt chữa cháy. 

Tỷ trọng nhu cầu axit sulfuric toàn cầu năm 2022

• Phân bón: 56% 
• Công nghiệp: 25% 
• Kim loại: 19% 

Tình trạng thiếu hụt tác động dây chuyền ra sao

Phân bón

Tháng 3/2026, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cảnh báo rằng sự gián đoạn thương mại lưu huỳnh do chiến tranh tại Iran có thể phá vỡ chuỗi cung ứng phân phosphate. Nếu chiến tranh kéo dài, giá lương thực toàn cầu có thể tăng, đặc biệt tại các quốc gia phụ thuộc vào phân bón nhập khẩu.

Công nghiệp

Tập đoàn giấy và bột giấy Suzano của Brazil nói với Reuters vào tháng 4 rằng giá giấy có thể tăng, một phần do chi phí axit sulfuric tăng cao. Hóa chất này được dùng để kiểm soát pH trong sản xuất giấy.

Kim loại và pin

Công ty nghiên cứu Benchmark Mineral Intelligence cho biết giá lithium carbonate đã tăng 8% chỉ trong một tuần của tháng 4 do chi phí axit sulfuric tăng. Axit sulfuric là hóa chất quan trọng trong sản xuất vật liệu pin.

Tháng 4, công ty khai khoáng Trung Quốc Huayou Cobalt thông báo cắt giảm sản lượng nickel tại Indonesia do giá lưu huỳnh quá cao, theo hãng nghiên cứu Argus. Các mỏ ở Indonesia thường nhập lưu huỳnh từ vùng Vịnh Ba Tư để sản xuất axit sulfuric.

Giá lưu huỳnh đã tăng gấp bốn lần trong một năm

Giá lưu huỳnh vốn đã cao hơn mức trung bình lịch sử trước khi chiến tranh Iran nổ ra, một phần do nhu cầu tăng từ các ngành đang phát triển như pin. Kể từ khi chiến tranh bắt đầu, giá đã tăng thêm 122%, theo Acuity Commodities.

Tác động kéo dài

Theo Freda Gordon, tác động của chiến tranh Iran đối với sản xuất và thương mại axit sulfuric có thể lan rộng toàn cầu và làm tăng giá nhiều loại sản phẩm.

Những nơi phụ thuộc vào lưu huỳnh nhập khẩu từ Trung Đông như Indonesia và Congo sẽ chịu ảnh hưởng đầu tiên. Các công ty khai khoáng ở đây có thể còn đủ lưu huỳnh dự trữ trong vài tháng, nhưng sau đó nguy cơ thiếu hụt sẽ trở nên nghiêm trọng.

Việc tìm nguồn thay thế cũng rất khó khăn vì Zambia, Nga và đặc biệt là Trung Quốc đã hạn chế xuất khẩu lưu huỳnh hoặc axit sulfuric nhằm bảo vệ nguồn cung cho công nghiệp nội địa. Những lệnh hạn chế này có thể tạo ra làn sóng gián đoạn thứ hai đối với các nước nhập khẩu axit sulfuric như ngành khai thác đồng của Chile hay các nhà máy phân bón ở Morocco.

Gordon cảnh báo rằng người tiêu dùng hiện chưa cảm nhận rõ tác động này. Nông dân cắt giảm phân bón hôm nay sẽ chỉ thấy ảnh hưởng khi thu hoạch vào cuối năm. Các nhà sản xuất cũng có thể tạm thời tự hấp thụ chi phí tăng cao với hy vọng chiến tranh sớm kết thúc và giá giảm trở lại. Nhưng cuối cùng, chi phí đó sẽ dần phản ánh vào giá thành sản phẩm.

“Chúng ta vẫn chưa thực sự cảm nhận được điều đó,” Gordon nói. “Lạm phát sẽ xảy ra… Nhưng khi nào nó thể hiện rõ? Sau 6 tháng hay 12 tháng? Điều đó vẫn còn phải chờ xem.”

Nguồn: Acuity Commodities; CRU; IEA; FAO; Benchmark Mineral Intelligence; Argus Media; Reuters; World Bank WITS; American Chemical Society.