Tin thị trường và sản phẩm

Giá phân bón đang tăng mạnh do chiến tranh Iran, nhưng các công nghệ sản xuất tại chỗ có thể giúp nông dân tránh được gián đoạn trong tương lai.

Chiến tranh tại Iran đang cản trở hoạt động sản xuất và xuất khẩu phân bón từ Trung Đông, khiến giá phân bón tăng vọt. Một số nhà đổi mới cho rằng sự gián đoạn này cho thấy nhu cầu cấp thiết đối với công nghệ sản xuất phân bón tại địa phương, qua đó giúp nông dân tránh phụ thuộc vào các cú sốc từ thị trường quốc tế.

Đầu tháng Ba, các cuộc giao tranh đã buộc QatarEnergy phải dừng sản xuất phân bón urê tại một cơ sở ở Qatar. Cuộc chiến cũng khiến gần như toàn bộ tàu thuyền ngừng đi qua eo biển Hormuz – tuyến vận tải quan trọng đối với thương mại phân bón.

Thời điểm này đặc biệt bất lợi đối với nông dân Bắc Mỹ, khi họ đang chuẩn bị cho vụ gieo trồng mùa xuân. Theo ngân hàng đầu tư Jefferies, giá phân bón nitơ tại Mỹ đã tăng hơn 20% từ cuối tháng Hai đến giữa tháng Ba.

Sau khi trải qua tình trạng hỗn loạn chuỗi cung ứng trong đại dịch COVID-19, cuộc xung đột Nga – Ukraine và hiện nay là chiến tranh Iran, nông dân trên toàn thế giới ngày càng mong muốn đảm bảo nguồn cung phân bón ổn định trong tương lai, theo bà Helga Dögg Flosadóttir, Giám đốc điều hành của công ty khởi nghiệp phân bón Atmonia (Iceland).

Không giống các nhà máy amoniac truyền thống, lò phản ứng của công ty có thể dễ dàng bật và tắt, cho phép kết nối với các nguồn điện giá rẻ nhưng không liên tục như điện mặt trời.

Tháng Hai vừa qua, Atmonia đã nhận được khoản tài trợ từ Hội đồng Đổi mới châu Âu (European Innovation Council) để bắt đầu mở rộng quy mô công nghệ này. Công ty hy vọng có thể phát triển các nhà máy nhỏ có kích thước tương đương container vận chuyển, để nông dân có thể vận hành ngay trên đất của mình.

Mặc dù công nghệ này chưa thể mang lại giải pháp ngay lập tức – vì lò phản ứng của Atmonia vẫn còn cách thương mại hóa vài năm – bà Dögg Flosadóttir hy vọng các hệ thống như vậy sẽ giúp nông dân có nhiều quyền kiểm soát hơn đối với nguồn phân bón của mình và giảm phụ thuộc vào các cuộc chiến tranh hay thảm họa trong tương lai.

Bà nói: “Người nông dân sẽ trở thành chính nhà sản xuất phân bón của mình, và họ sẽ không còn phụ thuộc vào chuỗi giá trị quốc tế hay các yếu tố địa chính trị.”

Một số công ty khác cũng đang phát triển các phương pháp sản xuất phân bón nitơ phi tập trung.

• Nitricity (California) đã huy động được 50 triệu USD vào tháng 9 năm ngoái để thương mại hóa quy trình chuyển đổi chất thải từ hạnh nhân thành phân bón hữu cơ.
• PlasmaLeap Technologies gần đây huy động được 20 triệu USD cho công nghệ sử dụng plasma để chuyển hóa không khí thành phân bón nitơ.
• TalusAg đang lên kế hoạch xây dựng một nhà máy amoniac xanh nhằm phục vụ nông dân địa phương tại Iowa và Minnesota.

Tuy nhiên, theo Lorenzo Rosa – nhà nghiên cứu chính tại Carnegie Science chuyên nghiên cứu về sản xuất phân bón – việc sản xuất phân bón ở quy mô địa phương thường tốn kém hơn so với sản xuất trong các nhà máy công nghiệp quy mô lớn. Do lợi nhuận của nông dân vốn rất thấp, họ khó có thể chấp nhận trả thêm chi phí chỉ để phòng ngừa những đợt tăng giá có thể chỉ xảy ra vài năm một lần.

Ông nói: “Vấn đề chỉ là tìm được ai sẵn sàng trả tiền. Liệu các công ty, nông dân hay các quốc gia có sẵn sàng trả ‘phụ phí xanh’ để giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và tăng khả năng chống chịu hay không?”

Trong một báo cáo công bố tháng 10 của tổ chức nghiên cứu về khí hậu Agora Industry, Rosa và các nhà phân tích của Agora cho rằng sản xuất phân bón quy mô nhỏ sẽ là một sự bổ sung quan trọng cho hệ thống sản xuất tập trung, ngay cả khi nó không thể đáp ứng hoàn toàn nhu cầu tại địa phương.

Các loại phân bón chứa phốt pho cũng bị ảnh hưởng bởi cuộc chiến. Theo Hiệp hội Phân bón (Fertilizer Institute), hơn 20% lượng phân lân trên thế giới đến từ các quốc gia bị ảnh hưởng bởi việc đóng cửa eo biển Hormuz. Khu vực này cũng là một nhà sản xuất lưu huỳnh lớn – nguyên liệu quan trọng để sản xuất phân lân ở nhiều nơi khác.

Những đợt tăng giá phân bón trong những năm gần đây đã khiến các công nghệ phân bón mới nhận được nhiều sự chú ý hơn, theo Hunter Swisher, Giám đốc điều hành của Phospholutions – một công ty khởi nghiệp sản xuất phụ gia giúp tăng hiệu quả của phân lân. Tuy nhiên, sự quan tâm này thường không kéo dài đủ lâu để đưa công nghệ mới từ ý tưởng đến thương mại hóa.

Ông nói: “Cú sốc đó có thể chỉ kéo dài khoảng một năm. Trong khi đó, những đổi mới này cần nhiều năm để phát triển và nhiều năm nữa để thương mại hóa ở quy mô có ý nghĩa.”
Bà Dögg Flosadóttir cho biết những biến động gần đây đã khiến các công ty khởi nghiệp về phân bón nhận được nhiều sự quan tâm hơn, không chỉ vì lợi ích giảm phát thải carbon mà còn vì khả năng đảm bảo an ninh lương thực ổn định – một lập luận có thể có sức thuyết phục lâu dài hơn.

Bà nói: “An ninh nguồn cung hiện là điều mà mọi người đang nghĩ tới. Và mọi người vẫn chưa quên điều đó.”

Matt Blois là phóng viên chuyên viết về thực phẩm, nông nghiệp và công nghệ sạch của C&EN.