Tin thị trường và sản phẩm

Nông dân trên toàn thế giới đang phải đối mặt với giá phân bón và nhiên liệu tăng vọt khi chiến tranh tại Trung Đông leo thang, khiến nhiều người phải vội vã tìm nguồn cung khi mùa gieo trồng vụ xuân đang đến gần.

Cuộc chiến, vốn đã khiến eo biển Hormuz bị đóng cửa, đã buộc nhiều nhà máy phân bón trong khu vực phải dừng hoạt động và làm gián đoạn nghiêm trọng các tuyến vận tải biển. Điều này có thể khiến nguồn cung tới các nước nhập khẩu lớn trên thế giới bị hạn chế đúng vào thời điểm nông dân tại Bắc bán cầu chuẩn bị gieo hạt.

“Thật hỗn loạn vì đang là mùa xuân,” Cedric Benoist, một nông dân trồng lúa mì, lúa mạch và nhiều loại cây trồng khác ở phía nam Paris, nói về việc giá phân bón toàn cầu đã tăng thêm hàng chục euro mỗi tấn. “Tình hình này không thể kéo dài.”

Nông dân từ Srinagar ở Kashmir đến Saskatchewan ở Canada đều phụ thuộc vào phân bón và dầu diesel được vận chuyển qua eo biển Hormuz, tuyến đường trung chuyển khoảng một phần ba thương mại phân bón toàn cầu và 20% nhiên liệu xuất khẩu của thế giới.

Do tình trạng dư thừa ngũ cốc toàn cầu, nhiều nông dân đã dự đoán sẽ thua lỗ trong vụ mùa năm nay. Hiện triển vọng càng trở nên ảm đạm hơn đối với những nông dân vẫn cần mua phân bón cho vụ xuân, như Jeff Harrison ở Quinte West, bang Ontario. “Chúng tôi đang ở trong tình thế rất tệ,” Harrison nói.

Tại Hoa Kỳ, quốc gia nhập khẩu phần lớn nhu cầu phân bón dù có ngành sản xuất trong nước lớn, giá đã tăng ngay khi chiến tranh bùng nổ. Giá phân bón tăng từ 516 USD/tấn vào thứ Sáu 27/2 lên tới 683 USD/tấn vào thứ Năm 5/3 tại trung tâm nhập khẩu New Orleans. Các nhà phân tích nói với Reuters rằng giá có thể tăng cao hơn nữa nếu việc đóng cửa khu vực Vịnh Ba Tư kéo dài và các chuyến hàng không kịp đến trước mùa gieo trồng.

“Thực sự không thể xảy ra vào thời điểm nào tệ hơn trong năm,” nhà phân tích Josh Linville của StoneX nói.

Seth Meyer, cựu kinh tế trưởng của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ và hiện làm việc tại Food and Agricultural Policy Research Institute, cho rằng nông dân có thể phải thay đổi lựa chọn cây trồng và cách sử dụng phân bón do giá tăng mạnh.

Nông dân cần phân bón cho hầu hết các loại cây trồng nếu muốn đạt năng suất cao, nhưng mỗi loại cây và loại đất lại có nhu cầu dinh dưỡng khác nhau.

Theo Meyer, nông dân có thể giảm diện tích trồng ngô, loại cây cần lượng phân đạm cao, hoặc giảm mạnh lượng phân bón sử dụng.

Nguồn cung từ Trung Đông có khả năng sụt giảm không chỉ vì việc vận chuyển qua eo biển Hormuz gần như bị đình trệ mà còn do cắt giảm sản xuất.
QatarEnergy đã phải ngừng sản xuất tại nhà máy urê lớn nhất thế giới đặt tại một địa điểm duy nhất, sau khi mất nguồn khí tự nhiên đầu vào khi công ty buộc phải đóng cửa sản xuất khí do các cuộc tấn công vào cơ sở LNG của mình.

Đồng thời, sản lượng lưu huỳnh tại các khu vực khác ở Trung Đông cũng bị cắt giảm.

“Chúng ta đã mất một phần đáng kể nguồn cung toàn cầu vì tình hình này,” Linville của StoneX nói.

Ấn Độ mua hơn 40% urê và phân lân từ Trung Đông. Trong khi nhập khẩu có thể bị ảnh hưởng, sản xuất trong nước của Ấn Độ cũng đã bị tác động.
Ba nhà máy tại Ấn Độ đã buộc phải giảm sản lượng urê do nguồn cung LNG từ Qatar giảm mạnh, theo một quan chức cấp cao trong ngành tại New Delhi. Do đó, nguồn cung urê và diammonium phosphate dự kiến sẽ bị thắt chặt trong ngắn hạn, người này cho biết.

Thị trường phân bón toàn cầu vốn đã ở trạng thái thắt chặt trước khi chiến tranh Iran bùng nổ. Trung Quốc đã hạn chế xuất khẩu trong năm nay để đảm bảo nguồn cung trong nước, trong khi các nhà sản xuất ở châu Âu cắt giảm sản lượng do mất nguồn khí đốt Nga giá rẻ, theo các nhà phân tích.
Giá urê đã tăng khoảng 80 USD/tấn so với mức khoảng 470 USD/tấn trước khi chiến tranh Iran bắt đầu.

Theo hai nhà phân tích nông nghiệp, Trung Quốc có khả năng mở rộng kiểm soát xuất khẩu phân bón do xung đột, mặc dù các hạn chế này có thể không được công bố chính thức mà chỉ được thông báo cho các nhà sản xuất lớn và cơ quan hải quan.

Trong khi Trung Quốc nhập hơn 50% lưu huỳnh từ Trung Đông, Indonesia phụ thuộc gần 70% vào nguồn cung từ khu vực này. Lưu huỳnh là nguyên liệu quan trọng để sản xuất các loại phân lân như diammonium phosphate và monoammonium phosphate.

“Hiện rất khó tìm được các lô hàng giao ngay. Hầu như không có hàng giao ngay ở bất kỳ đâu,” một thương nhân lưu huỳnh Trung Quốc cho biết.
Australia phụ thuộc vào nhập khẩu để đáp ứng phần lớn nhu cầu phân bón, theo các nhà phân tích trong ngành.

Nhà kinh tế nông nghiệp Corne Louw của GrainSA, tổ chức đại diện cho nông dân Nam Phi, cho biết chi phí phân bón có thể chiếm tới 50% tổng chi phí sản xuất của nông dân.

“Bất kỳ mức tăng nào trong bối cảnh hiện nay, khi nông dân đã phải vật lộn với giá ngũ cốc thấp kỷ lục, sẽ giống như thêm một chiếc đinh nữa vào cỗ quan tài,” ông nói.

Theo nhà phân tích Seth Goldstein của Morningstar, thị trường có thể vẫn chưa phản ánh đầy đủ khả năng chiến tranh kéo dài. Ông ước tính giá phân đạm có thể tăng gấp đôi và giá phân lân có thể tăng khoảng 50% so với mức hiện tại.

“Nếu cú sốc nguồn cung kéo dài hơn vài tuần, tôi sẽ không ngạc nhiên khi thấy giá quay trở lại mức đỉnh năm 2022, khi xung đột Nga – Ukraine bắt đầu,” Goldstein cho biết.