Tin thị trường và sản phẩm

Giá lưu huỳnh trên thị trường thế giới đã tăng mạnh trong hai năm qua, phản ánh những biến động ngày càng lớn về nguồn cung của một nguyên liệu đầu vào quan trọng đối với ngành công nghiệp hóa chất. Theo nhiều chuyên gia, tình trạng thiếu hụt lưu huỳnh không chỉ là hệ quả của những căng thẳng địa chính trị gần đây mà còn bắt nguồn từ những thay đổi mang tính cơ cấu của thị trường năng lượng toàn cầu. Điều này đang làm gia tăng lo ngại về khả năng đảm bảo nguồn cung axit sulfuric – hóa chất nền tảng của nhiều ngành sản xuất.

Axit sulfuric – hóa chất thiết yếu của nền công nghiệp hiện đại

Axit sulfuric được sử dụng rộng rãi trong hầu hết các lĩnh vực sản xuất công nghiệp với vai trò là dung môi, chất điện ly và chất xúc tác. Đây là nguyên liệu đầu vào không thể thiếu trong sản xuất phân bón, luyện và tinh chế các kim loại quan trọng như đồng, niken, coban và đất hiếm, đồng thời được sử dụng trong sản xuất ắc quy ô tô, nhôm anod hóa, sợi nylon, giấy, đường, xăng có chỉ số octan cao, dược phẩm và nhiều sản phẩm hóa chất khác.
Nguyên liệu chủ yếu để sản xuất axit sulfuric là lưu huỳnh nguyên tố. Trong nhiều thập kỷ, phần lớn lượng lưu huỳnh trên thế giới được thu hồi từ quá trình tinh chế dầu thô và khí tự nhiên có hàm lượng lưu huỳnh cao. Chính đặc điểm này khiến thị trường lưu huỳnh phụ thuộc chặt chẽ vào ngành công nghiệp dầu khí.

Từ sản phẩm phụ của ngành dầu khí đến nguyên liệu chiến lược

Kể từ những năm 1970, các quy định về bảo vệ môi trường buộc các nhà máy lọc dầu phải loại bỏ lưu huỳnh khỏi dầu thô và khí tự nhiên nhằm giảm phát thải gây mưa axit. Lượng lưu huỳnh thu hồi sau đó trở thành nguồn nguyên liệu chính để sản xuất axit sulfuric.

Hiện nay, hơn 85% lượng lưu huỳnh thu hồi từ ngành dầu khí được sử dụng cho mục đích này. Bên cạnh đó, các nhà máy luyện đồng và luyện kẽm cũng tạo ra một lượng axit sulfuric như sản phẩm phụ của quá trình luyện kim. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp trong các lĩnh vực phân bón, hóa chất và luyện kim vẫn tự sản xuất axit sulfuric tại chỗ từ lưu huỳnh mua của các doanh nghiệp dầu khí, thay vì mua axit sulfuric trên thị trường, do loại hóa chất này có tính ăn mòn rất cao và chi phí vận chuyển lớn.

Trước khi lưu huỳnh được thu hồi phổ biến từ ngành dầu khí, lưu huỳnh chủ yếu được khai thác trực tiếp từ các mỏ bằng phương pháp Frasch. Tuy nhiên, công nghệ này có hiệu suất thấp, tiêu tốn nhiều nước, chi phí vận hành cao và hiện gần như không còn được áp dụng trên thế giới.

Theo kỹ sư thu hồi lưu huỳnh Angie Slavins, ngay cả khi khôi phục hoạt động khai thác theo phương pháp Frasch, sản lượng cũng không thể đáp ứng nhu cầu hiện nay. Trong giai đoạn cao điểm của thập niên 1970, sản lượng lưu huỳnh khai thác theo phương pháp này chỉ đạt khoảng 10 triệu tấn mỗi năm, trong khi sản lượng lưu huỳnh toàn cầu hiện đã lên tới khoảng 72–80 triệu tấn mỗi năm và vẫn tiếp tục tăng.

Thị trường lưu huỳnh bước vào giai đoạn thiếu hụt

Theo nhận định của các chuyên gia thị trường, cung – cầu lưu huỳnh toàn cầu đã rơi vào tình trạng thiếu hụt mang tính cơ cấu ngay từ đầu năm 2026, trước khi những diễn biến căng thẳng tại Trung Đông ảnh hưởng đến hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Một trong những nguyên nhân quan trọng là nhu cầu tăng nhanh từ ngành công nghiệp niken của Indonesia. Trong những năm gần đây, cùng với dòng vốn đầu tư lớn từ Trung Quốc, Indonesia đã mở rộng mạnh hoạt động chế biến niken bằng công nghệ hòa tách sử dụng axit sulfuric. Điều này khiến nước này phải nhập khẩu hơn 5 triệu tấn lưu huỳnh mỗi năm, tương đương khoảng 13% tổng lượng lưu huỳnh được giao dịch trên thị trường quốc tế.

Ở chiều ngược lại, nguồn cung tiếp tục chịu sức ép khi Nga áp dụng lệnh cấm xuất khẩu lưu huỳnh từ cuối năm 2025. Sau đó, việc gián đoạn hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz càng khiến thị trường thêm căng thẳng.

Theo các số liệu thị trường, khoảng một nửa lượng lưu huỳnh được giao dịch quốc tế hằng năm có nguồn gốc từ các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ qua eo biển Hormuz. Khi hoạt động vận chuyển tại khu vực này bị ảnh hưởng, nguồn cung lưu huỳnh toàn cầu cũng suy giảm đáng kể, kéo giá tăng mạnh.

Bên cạnh Nga, Thổ Nhĩ Kỳ cũng đã ban hành lệnh hạn chế xuất khẩu lưu huỳnh, trong khi Ấn Độ đang xem xét các biện pháp nhằm bảo đảm nguồn cung cho ngành sản xuất phân bón trong nước. Trung Quốc, quốc gia vốn sử dụng gần như toàn bộ lượng lưu huỳnh sản xuất trong nước cho nhu cầu nội địa và là nhà cung cấp axit sulfuric thương mại lớn nhất thế giới, cũng đã dừng xuất khẩu axit sulfuric. Quyết định này được dự báo sẽ tác động đáng kể đến ngành luyện đồng của Chile, một trong những đối tác thương mại lớn của Trung Quốc.

Tác động lan rộng tới nhiều ngành sản xuất

Giá lưu huỳnh tăng cao cùng các biện pháp hạn chế xuất khẩu đang tạo sức ép lên nhiều ngành công nghiệp sử dụng nhiều axit sulfuric. Một số doanh nghiệp sản xuất phân bón, đồng và niken trên thế giới đã công bố kế hoạch cắt giảm sản lượng do chi phí nguyên liệu tăng và nguồn cung không ổn định.

Diễn biến này cũng có thể ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng của nhiều ngành công nghiệp chiến lược. Axit sulfuric là hóa chất không thể thiếu trong quá trình khai thác và tinh chế nhiều kim loại phục vụ sản xuất pin xe điện, thiết bị năng lượng tái tạo và các công nghệ chuyển đổi năng lượng. Đồng thời, đây cũng là nguyên liệu quan trọng đối với ngành sản xuất phân bón, do đó biến động của thị trường lưu huỳnh có thể tác động đến chi phí sản xuất nông nghiệp trong thời gian tới.

Bài toán dài hạn trong quá trình chuyển dịch năng lượng

Ngay cả khi tình hình địa chính trị sớm ổn định và hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz được khôi phục, giới chuyên gia cho rằng thị trường lưu huỳnh vẫn sẽ phải đối mặt với những thách thức dài hạn.

Khác với nhiều loại khoáng sản có thể mở rộng sản lượng khi giá tăng, nguồn cung lưu huỳnh khó phản ứng nhanh trước tín hiệu thị trường vì đây chủ yếu là sản phẩm phụ của quá trình khai thác và chế biến dầu khí. Trong bối cảnh nhiều quốc gia thúc đẩy mục tiêu giảm phát thải và từng bước giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, sản lượng lưu huỳnh thu hồi từ ngành dầu khí cũng có thể chịu tác động trong dài hạn.

Một số ý kiến cho rằng các quốc gia cần nghiên cứu xây dựng kho dự trữ lưu huỳnh nhằm giảm thiểu rủi ro đứt gãy nguồn cung. Canada hiện là một trong số ít quốc gia đã tích lũy được lượng lớn lưu huỳnh thu hồi từ hoạt động khai thác cát dầu tại bang Alberta. Trong khi đó, nhiều nước khác không có nguồn dầu thô chứa hàm lượng lưu huỳnh cao sẽ phải tìm kiếm các giải pháp thay thế để bảo đảm nguồn nguyên liệu cho sản xuất axit sulfuric.

Những diễn biến gần đây cho thấy lưu huỳnh không còn đơn thuần là một sản phẩm phụ của ngành dầu khí mà đang trở thành một nguyên liệu có ý nghĩa chiến lược đối với nhiều chuỗi cung ứng công nghiệp. Việc bảo đảm nguồn cung lưu huỳnh và axit sulfuric được dự báo sẽ là một trong những vấn đề được các ngành hóa chất, luyện kim, năng lượng và nông nghiệp đặc biệt quan tâm trong những năm tới.