Tin thị trường và sản phẩm

Hai dự án lưới điện cục bộ vừa được công bố trong tháng 6/2026 cho thấy pin dòng chảy (flow battery) đang dần hiện diện trong các hệ thống lưới điện cục bộ quy mô thực tế: một dự án tại đảo Himandhoo (Maldives) sử dụng pin dòng chảy hữu cơ nước, và một dự án tại vùng đất của bộ tộc Paskenta Band of Nomlaki Indians ở miền Bắc California (Mỹ) kết hợp pin kẽm cực dương lai với pin lithium-ion trong cùng một hệ thống lưới điện cục bộ.

Pin dòng chảy là gì? Khác với pin thông thường (như pin lithium-ion) lưu trữ năng lượng trong các điện cực rắn bên trong viên pin, pin dòng chảy lưu trữ năng lượng trong hai bể chứa chất điện phân dạng lỏng riêng biệt. Khi cần phát điện, hai dung dịch này được bơm qua một buồng phản ứng điện hóa, nơi các phản ứng oxi hóa — khử giữa chúng tạo ra dòng điện. Khi cần sạc lại, quá trình đảo chiều. Ưu điểm lớn nhất của pin dòng chảy là dung lượng lưu trữ hoàn toàn độc lập với công suất phát: muốn tích thêm điện chỉ cần làm to bể chứa chất điện phân, không cần thay toàn bộ hệ thống. Tuổi thọ pin cũng thường cao hơn và ít bị suy giảm hơn so với pin lithium-ion qua nhiều chu kỳ sạc — xả. Nhược điểm chính là mật độ năng lượng thấp hơn và chi phí ban đầu cao hơn, khiến công nghệ này phù hợp hơn với các ứng dụng lưu trữ năng lượng quy mô lớn, cố định (như lưới điện cục bộ, lưới điện thông thường) hơn là với xe điện hay thiết bị di động.

Lưới điện cục bộ là gì? Lưới điện cục bộ là một hệ thống lưới điện quy mô nhỏ, hoạt động độc lập hoặc kết hợp với lưới điện quốc gia, phục vụ cho một khu vực địa lý giới hạn — có thể là một hòn đảo, một cộng đồng, một khu công nghiệp hay một cơ sở quan trọng.

Đặc điểm cơ bản của lưới điện cục bộ gồm:

Nguồn phát điện tại chỗ, thường kết hợp năng lượng tái tạo (điện mặt trời, điện gió) với hệ thống lưu trữ năng lượng (pin) và đôi khi cả máy phát dự phòng (diesel, khí). Hệ thống điều khiển thông minh để quản lý việc cân bằng giữa sản xuất và tiêu thụ điện trong thời gian thực. Khả năng "tách đảo" (islanding) — tức tự vận hành độc lập khi lưới điện chính gặp sự cố, mất điện hoặc không ổn định, sau đó kết nối lại khi cần.
Lợi ích chính của lưới điện cục bộ là tăng độ tin cậy của nguồn điện (đặc biệt quan trọng với các khu vực hay gặp thiên tai như cháy rừng, bão), giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu hoặc lưới điện trung tâm, và giúp tích hợp năng lượng tái tạo hiệu quả hơn.

Pin dòng chảy hữu cơ lần đầu triển khai thương mại tại Maldives

Ngày 24/6/2026, công ty khởi nghiệp pin dòng chảy Quino Energy (Mỹ) được chọn nhận tài trợ từ chương trình CarbonX của tập đoàn công nghệ Tencent (Trung Quốc) để phát triển một hệ thống pin dòng chảy hữu cơ nước (water-based organic flow battery) ở quy mô MWh trên đảo Himandhoo, Maldives.

Hệ thống pin này sẽ được tích hợp vào một lưới điện cục bộ bao gồm cả mảng pin mặt trời nổi (floating PV array) do Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tài trợ. Dự án nằm trong khuôn khổ sáng kiến POISED (Chuẩn bị các đảo ngoài khơi cho phát triển năng lượng bền vững) — một chương trình đang triển khai hệ thống pin mặt trời và pin lithium-ion trên khoảng 160 đảo tại Maldives, với mục tiêu chuyển đổi các đảo từ phụ thuộc hoàn toàn vào máy phát điện diesel sang hệ thống lai kết hợp năng lượng tái tạo với diesel, giúp giảm chi phí điện, giảm phát thải và giảm yêu cầu trợ giá của chính phủ.

Riêng tại đảo Himandhoo, mục tiêu trước mắt là giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu diesel nhập khẩu để phát điện. Pin dòng chảy sẽ đóng vai trò lưu trữ năng lượng, đảm bảo nguồn cung điện ổn định trong các tình huống thời tiết cực đoan hoặc khi nhu cầu điện biến động mạnh.

Về mặt vận hành, công ty Atri Energy Transition (đã dẫn đầu vòng gọi vốn Series A của Quino Energy vào tháng 10/2025) sẽ phối hợp sản xuất chất điện phân hữu cơ độc quyền tại Pune, Ấn Độ, đồng thời cung cấp dịch vụ vận hành và bảo trì cho hệ thống pin trong ít nhất năm năm sau khi đưa vào hoạt động. Phần cứng pin dòng chảy sẽ do nhà sản xuất pin oxi hóa khử Trung Quốc Suqian Time Energy Storage cung cấp.

Đây được xác định là lần triển khai thương mại đầu tiên của công nghệ pin dòng chảy hữu cơ của Quino Energy ở quy mô quốc tế. Trước đó, vào tháng 4/2025, công ty đã được Ủy ban Năng lượng California (CEC) trao tặng khoản tài trợ 10 triệu USD cho một dự án pin dòng chảy 8 MWh tại Lancaster, California — dự án này được xác định là lần triển khai thương mại đầu tiên của công nghệ này tại Mỹ. Quino Energy cũng đã nhận được 5 triệu USD từ chương trình CiFER của Bộ Năng lượng Mỹ để hỗ trợ một hệ thống pin dòng chảy 5 MWh khác ở miền Nam California.

Bộ tộc Paskenta tự chủ lưới điện bằng hệ thống pin kép tại California

Ngày 16/6/2026, bộ tộc Paskenta Band of Nomlaki Indians — một quốc gia chủ quyền liên bang được công nhận, có trụ sở tại vùng Corning, miền Bắc California — công bố hợp tác với công ty Open Access Technology International (OATI) để triển khai hệ thống lưới điện cục bộ hai vị trí kết hợp điện mặt trời và lưu trữ năng lượng.

Dự án, bắt đầu thi công từ năm 2024, kết hợp 4,5 MW điện mặt trời với 21 MWh pin lưu trữ, được thiết kế để cho phép cộng đồng bộ tộc hoạt động hoàn toàn độc lập khỏi lưới điện công cộng trong các sự cố mất điện hoặc khi lưới điện khu vực không ổn định.

Điểm đáng chú ý về mặt kỹ thuật là hệ thống sử dụng cấu hình pin kép: pin lithium-ion (cung cấp bởi Elm) đảm nhận vai trò phản ứng nhanh và ổn định chất lượng điện khi tách khỏi lưới, trong khi hệ thống lưu trữ thời gian dài (LDES) sử dụng pin kẽm cực dương lai (zinc hybrid cathode) của Eos Energy Enterprises đóng vai trò nguồn dự phòng sâu cho các giai đoạn mất điện kéo dài hoặc khi lưới điện cục bộ hoạt động độc lập để kiểm soát chi phí. Các tấm pin mặt trời do nhà sản xuất nội địa Heliene cung cấp. Theo đơn vị phát triển dự án, pin kẽm của Eos được chọn một phần nhờ năng lực sản xuất trong nước trong bối cảnh chuỗi cung ứng bất ổn, và một phần do hiệu suất khứ hồi (round-trip efficiency) vượt trội hơn so với một số công nghệ pin dòng chảy khác — một yếu tố quan trọng khi đánh giá mức độ sử dụng dung lượng pin theo chi phí đầu tư.

OATI được chọn qua đấu thầu cạnh tranh để đảm nhận vai trò kỹ sư điều khiển lưới điện cục bộ, chịu trách nhiệm thiết kế hệ thống điều khiển, soạn thảo trình tự vận hành và triển khai hệ thống quản lý cả hai khối pin lưu trữ trong mọi điều kiện vận hành và sự cố. Hệ thống điều khiển GridMind của OATI cho phép hai vị trí lưới điện cục bộ hoạt động phối hợp hoặc độc lập với nhau, phù hợp với kế hoạch dài hạn của bộ tộc là xây dựng một công ty điện lực độc lập do bộ tộc sở hữu.

Bối cảnh: lưới điện dễ tổn thương và nhu cầu tự chủ năng lượng

Quyết định đầu tư vào lưới điện cục bộ của bộ tộc Paskenta xuất phát từ hai bài toán song song: chi phí điện biến động mạnh và rủi ro hạ tầng liên quan đến cháy rừng. Lưới điện khu vực do Pacific Gas and Electric (PG&E) quản lý đang chịu áp lực từ nhiều phía — hạ tầng lão hóa, nhu cầu điện tăng đột biến, và chi phí ngầm hóa đường dây điện để phòng cháy rừng đang được chuyển ngược lại vào hóa đơn tiền điện của người dùng.

Bộ tộc Paskenta nằm ở phía Bắc Thung lũng Sacramento, được bao bọc ba phía bởi núi — một vị trí địa lý khiến cộng đồng này trở thành điểm trú ẩn quan trọng trong các tình huống khẩn cấp khu vực. Năm 2018, khi các đám cháy rừng lớn tàn phá các cộng đồng lân cận ở phía Bắc và Đông, Paskenta đã đóng vai trò là trạm triển khai nguồn lực cứu trợ cho cơ quan quản lý khẩn cấp California (Cal OES) và FEMA. Kinh nghiệm này cũng là một trong những cơ sở giúp dự án giành được tài trợ cạnh tranh từ chương trình BRIC (Xây dựng Hạ tầng Bền vững và Cộng đồng) của FEMA.

Theo lãnh đạo bộ tộc, mục tiêu sau cùng của dự án không chỉ là giảm chi phí điện, mà là tạo ra khả năng lập kế hoạch dài hạn 20 năm cho các khoản đầu tư của cộng đồng — từ tạo việc làm, xây dựng nhà ở đến phát triển cơ sở y tế — trong điều kiện chi phí năng lượng có thể dự đoán được và hạ tầng điện không phụ thuộc vào các rủi ro ngoại sinh. Bộ tộc hiện có gần 1.000 lao động trong vùng, vận hành các doanh nghiệp bao gồm Rolling Hills Clinic, Rolling Hills Casino & Resort, nhà máy bia Paskenta Mad River Brewing và tập đoàn Tepa Companies.