Tin thị trường và sản phẩm

Bảo Hiền tổng hợp

Năm 2026 chứng kiến bước ngoặt quan trọng đối với pin natri-ion (sodium-ion) - công nghệ lưu trữ năng lượng được xem là ứng viên khả thi nhất để giảm phụ thuộc vào lithium, coban và nickel, cũng như vào chuỗi cung ứng do Trung Quốc chi phối. Nhiều công ty khởi nghiệp Mỹ đã đạt các mốc thương mại hóa cụ thể, trong khi giới hoạch định chính sách bắt đầu chú ý nhiều hơn đến hướng công nghệ này.

Vì sao natri-ion trở thành lựa chọn chiến lược

Khác với pin lithium-ion cần coban và nickel - hai kim loại gắn liền với lo ngại về môi trường và điều kiện lao động, đồng thời phần lớn phụ thuộc khai thác và tinh luyện ở nước ngoài - pin natri-ion sử dụng natri, vật liệu có nguồn gốc từ muối thông thường, dồi dào, giá rẻ và có thể tìm nguồn trong nước hoặc từ nhiều đối tác thương mại không bị hạn chế. Về mặt hóa học, pin natri-ion cũng được đánh giá an toàn và ổn định hơn, giảm nguy cơ cháy nổ so với lithium-ion. Đổi lại, hạn chế lớn nhất của công nghệ này là mật độ năng lượng thấp hơn, khiến nó phù hợp với ứng dụng lưu trữ tĩnh (stationary storage) hơn là các ứng dụng nhạy cảm về trọng lượng như xe điện.

Bước tiến thương mại cụ thể từ các startup Mỹ

Theo Wall Street Journal (dẫn qua MarketScale), pin natri-ion - hầu như không phụ thuộc đáng kể vào chuỗi cung ứng Trung Quốc - đã chính thức bước sang giai đoạn sản xuất quy mô thương mại trong năm 2026, với các nhà máy tinh luyện hiện vận hành gần hoặc ở mức công suất tối đa.

Một trong những ví dụ cụ thể nhất là Unigrid, công ty phát triển pin natri-ion có trụ sở tại Mỹ, công bố đạt bước đột phá với công thức hóa học độc quyền natri-coban oxit: các cell pin cấp thương mại của công ty đạt 5.000 chu kỳ sạc/xả toàn phần (100% độ sâu xả) trong khi vẫn giữ được trên 95% dung lượng ban đầu - tương ứng với tuổi thọ dự kiến khoảng 20.000 chu kỳ và thời gian vận hành lên tới 25 năm, vượt qua pin lithium sắt phosphate (LFP) thông thường (thường chỉ đạt khoảng 12.000 chu kỳ). Theo công ty, mốc 25 năm này khớp với tuổi thọ điển hình của tấm pin mặt trời, giúp loại bỏ nhu cầu thay pin giữa vòng đời dự án - một yếu tố có thể thay đổi đáng kể bài toán kinh tế của các dự án năng lượng tái tạo. Unigrid bắt đầu xuất khẩu cell pin natri-coban oxit ở quy mô thương mại từ tháng 1/2026, trở thành nhà sản xuất pin natri-ion đầu tiên ngoài Trung Quốc xuất khẩu ở quy mô này, sử dụng mô hình "không nhà máy" (fab-less) hợp tác với các nhà sản xuất hiện có thay vì tự xây dựng gigafactory tốn kém.

Một hướng đi khác là công nghệ pin sắt-natri của Inlyte Energy, hợp tác với Ervin Industries để phát triển bột sắt chuyên dụng - hệ thống sử dụng hóa học chuyển đổi giữa sắt và natri clorua, dùng beta-alumina rắn làm chất điện phân và natri nhôm clorua nóng chảy làm catholyte, hướng tới xây dựng chuỗi cung ứng nội địa dựa trên vật liệu sẵn có tại Mỹ.

Liên minh vận động chính sách

Theo Energy Storage News, các startup pin natri-ion tại Mỹ đã thành lập một liên minh (ABLC) nhằm vận động chính sách, cho rằng công nghệ này hiện bị bỏ lại phía sau về mặt công nhận pháp lý, điều kiện hưởng ưu đãi sản xuất, quy tắc đấu thầu ưu tiên công nghệ hiện có, và thiếu nguồn tài trợ dành riêng cho nghiên cứu, thử nghiệm thí điểm và thương mại hóa. Theo liên minh này, hơn 90% ngân sách tài trợ liên bang cho phát triển pin đã đổ vào các dự án dựa trên lithium đã trưởng thành, trong khi Mỹ vẫn gặp khó khăn trong việc đa dạng hóa chuỗi cung ứng dựa trên lithium.

Về phía nguyên liệu, Wanhua Chemical được ghi nhận đang thay thế vật liệu anode than cứng (hard carbon) nhập khẩu từ gáo dừa bằng hai giải pháp thay thế được thiết kế riêng - một loại gốc than đá (chi phí thấp hơn) và một loại gốc nhựa resin (chất lượng ổn định hơn). Sự thay đổi này được kỳ vọng giúp giảm chi phí anode từ khoảng 9.000-10.000 USD/tấn (2024) xuống còn 5.000-6.000 USD/tấn vào năm 2026, với khả năng giảm tiếp xuống dưới 4.000 USD/tấn trong tương lai.

Rào cản còn lại

Dù có tiến triển, ngành công nghiệp thừa nhận một số rào cản đáng kể vẫn tồn tại. Theo BATTERY TECH USA, năng lực sản xuất pin natri-ion ở quy mô thương mại tại Mỹ hiện vẫn còn rất hạn chế, và nguồn vốn đầu tư tư nhân cho lĩnh vực này vẫn ở giai đoạn sớm. Mật độ năng lượng thấp hơn so với lithium-ion cũng tiếp tục giới hạn khả năng ứng dụng của công nghệ này trong các lĩnh vực di động hoặc nhạy cảm về trọng lượng. Tuy nhiên, theo nhận định của một số chuyên gia trong ngành, nếu bài toán hiệu năng được giải quyết, các lợi thế về nguồn cung và địa chính trị đang đặt pin natri-ion vào vị thế thuận lợi để tăng trưởng, đặc biệt cho các ứng dụng lưu trữ tĩnh quy mô lưới điện.