Tin thị trường và sản phẩm

Ngành dầu khí từng tin rằng sản xuất hydro và các dẫn xuất hydro có thể mở ra những thị trường mới cho nhiên liệu phát thải thấp. Tuy nhiên, các công ty phân bón đang cạnh tranh để giành lấy nhóm khách hàng vốn đã hạn chế — và cho đến nay, theo các nhà quan sát trong ngành, họ đạt được thành công lớn hơn.

Năm 2025, ExxonMobil đã tạm dừng chi tiêu cho dự án nhà máy hydro và amoniac tích hợp thu giữ carbon tại nhà máy lọc dầu Baytown ở Texas. BP đã hủy các dự án hydro xanh lam** tại Anh và Mỹ, dù nhận được sự hỗ trợ của chính phủ hai nước. Năm trước đó, Shell hủy một dự án tại Na Uy do nhu cầu thấp, khiến đơn vị vận hành đường ống Gassco phải hủy kế hoạch kết nối giữa Na Uy và Đức.

Tuy nhiên, không phải mọi dự án đều bị đình trệ.

Nhà sản xuất phân bón CF Industries Holdings vào tháng 7/2025 đã đưa vào vận hành dự án amoniac xanh lam quy mô lớn đầu tiên tại bang Louisiana, đồng thời ký các thỏa thuận bao tiêu với các công ty Nhật Bản JERA và Mitsui & Co. cho một dự án thậm chí còn lớn hơn.

Một dự án khác tại Louisiana, với chi phí dự kiến lên tới 9 tỷ USD, đã suýt bị hủy cho đến khi Air Products & Chemicals mời nhà sản xuất phân bón Na Uy Yara International tham gia với tư cách đối tác tiềm năng. Yara cũng chuẩn bị bắt đầu lưu trữ CO₂ từ nhà máy amoniac của mình tại Hà Lan.

Ở quy mô nhỏ hơn, nhà sản xuất phân bón LSB Industries gần hoàn tất việc nâng cấp nhà máy amoniac tại Arkansas với hệ thống thu giữ carbon.

Khi các nhà phát triển hydro đưa ra quyết định đầu tư vốn, thường có sự khác biệt giữa những doanh nghiệp coi hydro là “phần cốt lõi trong mô hình kinh doanh” và những doanh nghiệp xem đó là “phần bổ trợ cho các hoạt động khác”, theo ông Frank Wolak, Chủ tịch kiêm CEO của Fuel Cell and Hydrogen Energy Association.

Lợi thế của CF Industries, Yara và LSB so với các tập đoàn năng lượng nằm ở hàng chục năm kinh nghiệm sản xuất và phân phối amoniac cho khách hàng phân bón đạm. Đối với họ, amoniac xanh lam không chỉ là thị trường mới mà còn là chiến lược giảm phát thải then chốt.

Các nhà máy lọc dầu châu Âu đầu tư giảm phát thải phần lớn lựa chọn điện phân sử dụng năng lượng tái tạo thay vì thu giữ carbon.

“Không nhất thiết tồn tại một mối liên hệ trực tiếp giữa xu hướng phát triển của ngành hydro và quyết định đầu tư của doanh nghiệp. Điều quan trọng là liệu doanh nghiệp có thực sự thấy hydro mang lại giá trị cho hoạt động kinh doanh cốt lõi của mình hay không. Nếu có, họ sẽ tiếp tục đầu tư; còn nếu hydro không giữ vai trò quan trọng trong mô hình kinh doanh, các kế hoạch đầu tư nhiều khả năng sẽ bị trì hoãn,” ông Wolak nhận định.

Dòng dự án phát triển toàn cầu

Hydro xanh lam được sản xuất từ khí tự nhiên kết hợp công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon (CCS). Khi phản ứng với nitơ trong không khí, sản phẩm tạo thành là amoniac xanh lam. Ngành công nghiệp dùng các thuật ngữ này để phân biệt với hydro “xám” truyền thống (không CCS) và hydro “xanh” sản xuất từ năng lượng tái tạo.

Từ chỗ chỉ có vài dự án thí điểm, công suất hydro xanh lam đang tăng ổn định khi các doanh nghiệp tiên phong đưa dự án vào vận hành. Tính đến tháng 12/2025, công suất vận hành toàn cầu đạt 1,7 triệu tấn/năm, tăng 24% trong sáu tháng, theo S&P Global Energy Horizons. Động lực đến từ ưu đãi thuế CCS tại Mỹ, trợ cấp nhập khẩu nhiên liệu sạch ở châu Á, quy định phát thải tại châu Âu và các chính sách khí hậu khác.
Tuy nhiên, danh mục dự án tương lai đang thu hẹp. Gần 6 triệu tấn/năm công suất dự kiến đã bị hủy hoặc tạm dừng trong nửa cuối 2025, vượt xa số dự án mới được bổ sung.

Nguyên nhân phổ biến nhất là không đảm bảo được hợp đồng bao tiêu dài hạn cho phần lớn công suất nhà máy. Ngoài ra còn có bất định chính sách và lạm phát chi phí.

Một số doanh nghiệp chứng minh khả năng tìm kiếm khách hàng tốt hơn những doanh nghiệp khác, đặc biệt là những công ty có hiện diện sâu trong các thị trường tiêu thụ như hóa chất nitơ.

Tuy nhiên, lĩnh vực hoạt động không phải lúc nào cũng quyết định thành công. Năm 2025, tập đoàn hóa chất Đức BASF và Yara hủy liên doanh tại Bờ Vịnh Mỹ. Trong khi đó, Woodside Energy Group dự kiến vận hành nhà máy amoniac xanh lam công suất 1,1 triệu tấn/năm tại Beaumont, Texas vào đầu 2026.

Khác biệt khu vực

Vùng Bờ Vịnh Mỹ, với lợi thế khí tự nhiên giá rẻ, trở thành điểm nóng phát triển.

Tại châu Âu, nhiều dự án bị đình trệ do rào cản chính sách và nhu cầu không ổn định. Hiện chỉ có một nhà máy hydro CCS quy mô lớn đang vận hành: cơ sở Port-Jérôme của Air Liquide tại Pháp.

Air Products và Air Liquide dự kiến khởi động sản xuất hydro xanh lam tại Rotterdam (Hà Lan) khi cơ sở lưu trữ CO₂ Porthos đi vào hoạt động cuối năm.
Tại Anh, dự án EET Hydrogen thuộc tập đoàn Essar dự kiến ra quyết định đầu tư cuối cùng cho cơ sở 78.000 tấn/năm tại Stanlow trong nửa đầu 2026.
Tại châu Á – Thái Bình Dương, danh mục dự án còn khiêm tốn do phần lớn nền kinh tế nhập khẩu khí tự nhiên. Nhật Bản và Hàn Quốc đang mở cửa thị trường cho hydro và amoniac xanh lam để đồng đốt trong nhà máy nhiệt điện trước khi chuyển sang hydro xanh đắt đỏ hơn.

Ông Yoshinori Kanehana, Chủ tịch Kawasaki Heavy Industries, nhận định tại India Energy Week rằng hydro xanh lam là nhiên liệu chuyển tiếp, mục tiêu cuối cùng vẫn là hydro xanh.

Kawasaki là doanh nghiệp đầu tiên vận chuyển hydro carbon thấp từ dự án Hydrogen Energy Supply Chain tại Australia bằng tàu Suiso Frontier vào tháng 2/2022 và dự kiến vận chuyển hydro lỏng thương mại từ năm 2030./.

**Chú thích:

Amoniac xanh lam (blue ammonia) là amoniac (NH₃) được sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch nhưng có áp dụng công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon (CCS – Carbon Capture and Storage) để giảm lượng khí CO₂ phát thải ra môi trường.

1. Cách sản xuất amoniac xanh lam

Quy trình cơ bản giống sản xuất amoniac truyền thống nhưng có thêm bước xử lý carbon:

1. Khí tự nhiên (methane) được chuyển hóa thành hydrogen (H₂) thông qua quá trình tái tạo hơi nước.
2. Hydrogen kết hợp với nitơ (N₂) từ không khí để tạo thành amoniac (NH₃) bằng quy trình Haber–Bosch.
3. Trong quá trình tạo hydrogen, CO₂ phát sinh sẽ được thu giữ và lưu trữ dưới lòng đất hoặc tái sử dụng nhờ công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon.

2. So sánh với các loại amoniac khác

3. Vai trò của amoniac xanh lam

Amoniac xanh lam đang được nhiều quốc gia và tập đoàn năng lượng phát triển vì:

• Giảm phát thải carbon trong ngành phân bón và hóa chất.
• Có thể dùng như nhiên liệu vận tải biển hoặc lưu trữ hydrogen.
• Là bước chuyển tiếp từ amoniac truyền thống sang amoniac xanh (green ammonia).