Tin thị trường và sản phẩm

Thị trường phốt pho vàng 2026: Trung Quốc dư cung, doanh nghiệp Việt Nam giữ vai trò xuất khẩu lớn hàng đầu thế giới

01:59 CH @ Thứ Hai - 16 tháng 11, 2026

Thị trường phốt pho vàng toàn cầu năm 2026 cho thấy bức tranh trái chiều: trong khi Trung Quốc - nước sản xuất chiếm khoảng 85% sản lượng toàn cầu - đối mặt nguy cơ dư cung do làn sóng đầu tư công suất mới, giá tại nhiều khu vực khác vẫn chịu áp lực tăng do chi phí năng lượng leo thang và gián đoạn địa chính trị.

Trung Quốc: từ thiếu hụt cục bộ đến dư cung dự kiến

Đầu năm 2026, giá phốt pho vàng tại Trung Quốc tăng khá mạnh. Theo ChemAnalyst, giá tăng 3,8% trong tháng 1/2026 do các nhà sản xuất tại Vân Nam, Tứ Xuyên và Quý Châu cắt giảm tỷ lệ vận hành trước kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, trong khi nhu cầu tích trữ từ ngành nông hóa chất (thuốc trừ cỏ glyphosate, axit phosphoric nhiệt) hút hàng tồn kho nội địa. Chi phí điện mùa đông tăng và sản lượng thủy điện giảm cũng góp phần đẩy giá lên, bất chấp công suất lò điện không đổi. Đến tháng 4/2026, một sự cố tại Quý Châu tiếp tục khiến giá neo ở mức cao, dao động 32.500-32.800 nhân dân tệ/tấn tại khu vực này.

Tuy nhiên, xu hướng trung hạn lại theo chiều ngược lại. Theo dự báo của Mysteel, thị trường phốt pho vàng Trung Quốc năm 2026 có thể ghi nhận mức dư cung ròng khoảng 45.500 tấn, do công suất mới bổ sung (khoảng 105.000 tấn/năm) vượt xa mức tăng trưởng nhu cầu từ các ngành hạ nguồn như phosphor trichloride và glyphosate (chỉ khoảng 59.500 tấn/năm). Sự lệch pha giữa thời điểm mở rộng công suất (nửa đầu năm) và thời điểm nhu cầu phục hồi (nửa cuối năm) được dự báo sẽ khiến tồn kho tích lũy và duy trì áp lực giảm giá. Tổng công suất lắp đặt trong nước hiện tập trung chủ yếu tại 4 tỉnh Vân Nam, Tứ Xuyên, Quý Châu và Hồ Bắc, với tổng công suất khoảng 1,58 triệu tấn nhưng tỷ lệ sử dụng thực tế năm 2025 chỉ đạt khoảng 63%.

Đáng chú ý, dù đối mặt nguy cơ dư cung ở phân khúc sản phẩm phổ thông, ngành phốt pho hóa chất Trung Quốc đang được định hướng chuyển dịch sang các sản phẩm giá trị gia tăng cao hơn. Theo CCM, tỉnh Vân Nam đã đặt ra chiến lược tập trung vào ứng dụng giá trị cao và phát triển xanh, với nhiều dự án tại Tứ Xuyên, Vân Nam và An Huy nâng cấp công suất và sản phẩm - trong đó có dự án tái chế bùn thải phốt pho quy mô 20.000 tấn/năm tại Tuyên Uy (Vân Nam), cùng dự án hóa chất chống cháy gốc phốt pho cao cấp (TCPP, BDP) tại An Huy với tổng vốn đầu tư 31,84 triệu USD, kỳ vọng mang lại doanh thu hơn 143 triệu USD/năm khi hoàn thành.

Việt Nam: một doanh nghiệp chiếm gần 1/3 xuất khẩu toàn cầu

Ngoài Trung Quốc, nguồn cung phốt pho vàng toàn cầu còn lại tập trung tại một số ít quốc gia, chủ yếu do sự phân bố không đồng đều của quặng phosphate chất lượng cao và điều kiện vận hành đặc thù của công nghệ sản xuất bằng lò điện. Tại Việt Nam, Tập đoàn Hóa chất Đức Giang (DGC) - doanh nghiệp có nhà máy đặt tại Lào Cai - được Reuters mô tả là một trong những nhà xuất khẩu phốt pho vàng lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 1/3 tổng lượng phốt pho vàng xuất khẩu toàn cầu, với công suất thiết kế gần 70.000 tấn/năm. Đây là số liệu ở cấp độ doanh nghiệp chứ không phải thống kê chính thức về xuất khẩu của cả Việt Nam, dù Đức Giang hiện chiếm phần lớn năng lực sản xuất phốt pho vàng trong nước. Một báo cáo thị trường khác ước tính tổng sản lượng hàng năm của Việt Nam vào khoảng 180.900 tấn, bên cạnh sản lượng đáng kể từ Kazakhstan.

Đây là ngành có mức độ tiêu thụ năng lượng rất lớn: quy trình sản xuất bằng lò hồ quang điện tiêu tốn khoảng 12.000-14.000 kWh điện cho mỗi tấn phốt pho vàng thành phẩm - một yếu tố khiến chi phí sản xuất của ngành đặc biệt nhạy cảm với biến động giá năng lượng.

Tác động từ xung đột Trung Đông

Xung đột leo thang giữa Iran, Mỹ và Israel từ đầu năm 2026 đã tạo thêm áp lực đáng kể lên chuỗi cung ứng phốt pho vàng toàn cầu và thị trường nguyên liệu đầu vào liên quan. Eo biển Hormuz là hành lang logistics quan trọng, với khoảng 30% lượng phân bón giao dịch toàn cầu và 27% lượng dầu giao dịch toàn cầu phải đi qua tuyến đường này. Dù quy trình sản xuất phốt pho vàng khác với tổng hợp phân bón trực tiếp, đặc điểm chung là cùng phụ thuộc nhiều vào chi phí năng lượng, khiến việc giá điện tăng ảnh hưởng đáng kể đến biên lợi nhuận và chiến lược định giá của nhà sản xuất. Giới phân tích từng dự báo giá các mặt hàng liên quan đến phosphate có thể tăng khoảng 50% khi cường độ xung đột leo thang trong tháng 3/2026, với giá phân bón đã tăng tới 40% tính từ khi xung đột bắt đầu đến ngày 20/3. Việc đa dạng hóa tuyến vận chuyển và chi phí cước vận tải tăng cao cũng tiếp tục gây thêm áp lực lên hoạt động logistics quặng phosphate.

Diễn biến giá tại các khu vực khác trong nửa đầu năm phản ánh rõ áp lực này. Tại Trung Quốc, giá giao ngay tăng từ khoảng 23,26 nhân dân tệ/kg trong tháng 1 lên khoảng 26,28 nhân dân tệ/kg vào tháng 3/2026, tương đương mức tăng 14,21%. Tại Ấn Độ, giá tăng từ khoảng 4.300,50 USD/tấn trong tháng 4 lên khoảng 4.996,60 USD/tấn vào tháng 6, tương đương mức tăng 16,2%. Trung Quốc cũng duy trì hạn chế xuất khẩu phân lân đến hết tháng 8/2026 nhằm ổn định nguồn cung trong nước, càng làm hạn chế nguồn cung khu vực và củng cố xu hướng tăng giá.

Bức tranh chung: cung tăng nhưng chi phí vẫn là ẩn số

Nhìn tổng thể, thị trường phốt pho vàng năm 2026 cho thấy hai lực đối nghịch: xu hướng dư cung mang tính cấu trúc tại Trung Quốc do đầu tư công suất mới, và áp lực chi phí mang tính chu kỳ từ giá năng lượng và gián đoạn địa chính trị. Với các doanh nghiệp xuất khẩu tại Việt Nam như Đức Giang, đặc thù tiêu thụ điện năng lớn của ngành khiến khả năng cạnh tranh phụ thuộc đáng kể vào việc kiểm soát chi phí năng lượng trong bối cảnh thị trường nguyên liệu toàn cầu còn nhiều biến động.

Nguồn tham khảo:
1.    ChemAnalyst, "China Yellow Phosphorous Prices Rise 3.8% in January 2026 amidst Production Constraints."
2.    SunSirs, "Yellow Phosphorus: Supply Disrupted by Accident; Prices Trend Strongly Upward," 20/5/2026.
3.    Mysteel, "China yellow phosphorus market 2026: supply on rise, price under pressure," 19/1/2026.
4.    CCM (Cnchemicals), "2026 Phosphorus Chemicals: Green High-Value Shift & Yellow Phosphorus Rally."
5.    Reuters, "Vietnam's Duc Giang Chemicals in talks to sell stake to foreign investor, sources say," 9/4/2024.
6.    HDIN Research, "Yellow Phosphorus Market Insights 2025, Analysis and Forecast to 2030."
7.    Expert Market Research, "Yellow Phosphorous Price Trends," 16/4/2026.
8.    Procurement Resource, “Yellow Phosphorus Price Trend 2026.”

Bảo Hiền tổng hợp