Tin thị trường và sản phẩm

Trong khi phí luyện đồng lao xuống mức âm lịch sử, các lò luyện Trung Quốc đang sống nhờ axit sunfuric — thứ phụ phẩm tưởng chừng vô giá trị nay chiếm tới 64% nguồn thu ngoài phí luyện. Nhưng đây là con dao hai lưỡi.

Tháng 9 năm ngoái, máy bay không người lái Ukraine tấn công nhà máy chế biến khí đốt Astrakhan của Nga — một sự kiện địa chính trị cách xa ngàn dặm so với các lò luyện đồng ở Trung Quốc. Thế nhưng, cú đánh đó lại gửi một làn sóng chấn động xuyên suốt ngành luyện kim màu của Bắc Kinh theo cách mà ít ai ngờ tới.

Astrakhan là một trong những nguồn cung lưu huỳnh lớn của thế giới — nguyên liệu đầu vào để sản xuất axit sunfuric, thứ hóa chất không thể thiếu trong khai thác mỏ, sản xuất phân bón và ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng pin điện. Khi Nga tạm ngừng xuất khẩu lưu huỳnh sau vụ tấn công, giá axit sunfuric tại Trung Quốc — vốn đã tăng 41% trong chín tháng trước đó — lại gần như tăng gấp đôi vào cuối năm.

Kết quả: các lò luyện đồng Trung Quốc bỗng dưng hốt bạc nhờ một thứ mà trước đây họ coi là phụ phẩm.

SỐ LIỆU ĐÁNG CHÚ Ý

▸  Giá axit sunfuric tăng ~500% trong khoảng 2,5 năm qua
▸  Đầu tháng 1/2026: 1.045 CNY/tấn — so với 464 CNY/tấn một năm trước
▸  Lợi nhuận bổ sung ước tính 1,5 tỷ USD cho các lò luyện đồng Trung Quốc năm ngoái
▸  Phí luyện TC/RC đạt mức âm kỷ lục: -49 USD/tấn vào tháng 1/2026
▸  Axit sunfuric chiếm 64% nguồn thu ngoài phí luyện của các lò (trước: 27%)

PHỤ PHẨM BỖNG THÀNH 'GÀ ĐẺ TRỨNG VÀNG'

Về cơ bản, lò luyện đồng kiếm tiền bằng cách chuyển hóa quặng đồng tinh chế thành kim loại nguyên chất, thu phí xử lý và tinh luyện — gọi là TC/RC. Nhưng làn sóng xây dựng lò luyện mới, đặc biệt tại Trung Quốc, đã làm thị phần quặng co hẹp trong bối cảnh nhiều mỏ đóng cửa hoặc gián đoạn. Phí TC/RC vì vậy lao dốc không phanh, rơi xuống dưới 0 vào tháng 12/2024 và lập đáy mới ở mức âm 49 USD/tấn vào tháng 1/2026.

Giữa lúc nguồn thu cốt lõi co cụm, axit sunfuric — vốn chỉ là sản phẩm phụ sinh ra trong quá trình luyện đồng — bỗng trở thành phao cứu sinh. Theo dữ liệu từ Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, giá axit đã chạm mốc 1.045 CNY/tấn vào đầu tháng 1/2026, so với chỉ 464 CNY/tấn một năm trước đó.

Tại Yunnan Copper, một trong những lò luyện lớn nhất Trung Quốc, doanh thu từ axit sunfuric đạt 790 triệu nhân dân tệ (khoảng 114 triệu USD) chỉ trong nửa đầu năm — tương đương một phần tư lợi nhuận gộp, dù axit chỉ chiếm khoảng 1% tổng doanh thu. Một nghịch lý kinh doanh không tưởng.

“Axit đúng ra phải là phụ phẩm, không phải nguồn lợi nhuận chính. Điều đó tạo ra rủi ro.” — Peter Harrison, chuyên gia phân tích tại CRU

TẠI SAO GIÁ AXIT TĂNG CHÓNG MẶT?

Câu chuyện không chỉ là chuyện của Ukraine hay Nga. Đó là sự hội tụ của nhiều yếu tố cùng một lúc. Nguồn cung lưu huỳnh toàn cầu bị thắt chặt do gián đoạn từ nhiều phía, sản lượng lò luyện không đều và xuất khẩu lưu huỳnh của Nga bị gián đoạn. Với khoảng 40% lưu huỳnh của Trung Quốc phụ thuộc vào nhập khẩu, giá quốc tế tăng nhanh chóng kéo thị trường axit trong nước đi theo.

Tháng 9/2025, Zambia cấm xuất khẩu axit sunfuric để bảo vệ nguồn cung cho ngành khai thác mỏ trong nước — thêm một cú siết nguồn cung nữa đối với thị trường toàn cầu vốn đã căng thẳng.

Về phía cầu, axit sunfuric không còn đơn thuần là chuyện phân bón. Ngành khai thác niken tại Indonesia đã chiếm gần 10% tổng nhu cầu lưu huỳnh toàn cầu. Phân khúc pin lithium sắt phosphat (LFP) tại Trung Quốc cũng ghi nhận mức tăng trưởng nhu cầu tương tự. Dù còn nhỏ so với phân bón và công nghiệp truyền thống, hai mảng này tăng trưởng nhanh đã làm thắt chặt thêm một thị trường vốn nhiều năm ít biến động.

RỦI RO KHI SỐNG DỰA VÀO PHỤ PHẨM

Các lò luyện không phải không nhận ra hiểm họa. Dù công bố lợi nhuận kỷ lục từ axit sunfuric, Yunnan Copper đồng thời cảnh báo nhà đầu tư về sự biến động của thị trường này. Daye Nonferrous cũng thừa nhận triển vọng giá còn nhiều bất định.

Lo ngại về khả năng thị trường đảo chiều đột ngột cũng lý giải vì sao các lò luyện kiên quyết không chấp nhận TC/RC âm trong các cuộc đàm phán hợp đồng năm ngoái.

“Về lý thuyết, khi giá axit sunfuric vượt 1.000 CNY/tấn, các lò luyện hoàn toàn có thể chấp nhận TC âm trong hợp đồng dài hạn. Nhưng họ vẫn khăng khăng đòi bằng 0 hoặc dương — bởi giá axit bất định, và giá kim loại quý cũng bất định.” — Anna Xu, chuyên gia phân tích tại Wood Mackenzie

Tháng 12/2025, tập đoàn khai thác mỏ Chile Antofagasta đã đồng ý mức TC/RC bằng 0 với một số lò luyện Trung Quốc — một tín hiệu cho thấy thế mặc cả của bên bán quặng đang áp đảo.

KỊCH BẢN NÀO CHO THỜI GIAN TỚI?

Các chuyên gia phân tích cảnh báo giá axit có thể sẽ giảm trong những tháng tới. Peter Harrison từ CRU dự báo mức giảm 10–30%, xuất phát từ ba nguyên nhân chính: phá hủy cầu do giá cao, các dự án cung ứng mới đi vào hoạt động, và quyết định của Bắc Kinh hồi tháng 11/2025 về việc hạn chế xuất khẩu axit để dành nguồn cho ngành phân bón trong nước.

Nếu kịch bản đó xảy ra song song với việc phí luyện TC/RC duy trì ở mức âm, logic kinh tế sẽ dẫn tới một hệ quả khó tránh: cắt giảm công suất. Craig Lang từ CRU cho rằng các lò có thể kéo dài bảo trì hoặc giảm tỷ lệ vận hành để cầm cự.

“Nếu giá axit giảm mạnh, khả năng các lò luyện cắt giảm sản lượng thông qua bảo trì kéo dài hoặc giảm công suất sẽ tăng lên đáng kể.” — Craig Lang, CRU

Toàn cảnh cho thấy ngành luyện đồng Trung Quốc đang ở thế cực kỳ mong manh: kẹp giữa phí luyện ngày càng sụt giảm và nguồn bù đắp từ axit sunfuric — vốn phụ thuộc vào những biến số địa chính trị và thị trường hoàn toàn nằm ngoài tầm kiểm soát. Cú drone của Ukraine đã mang lại cho họ một năm thở phào. Nhưng không ai biết cú tiếp theo sẽ đến từ đâu — và theo chiều nào.

■  Bài viết dựa trên phân tích của Reuters (Dylan Duan, Lewis Jackson), công bố ngày 13/02/2026. Số liệu từ Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, CRU và Wood Mackenzie.