Tin thị trường và sản phẩm

Lệnh cấm xuất khẩu axit sunfuric của Trung Quốc cùng với những rủi ro từ cuộc chiến tại Iran đang thắt chặt chuỗi cung ứng kim loại, phân bón và thực phẩm trên toàn thế giới, thách thức năng lực thu mua và logistics.

Lệnh cấm xuất khẩu axit sunfuric của Trung Quốc có hiệu lực từ tháng 5 tới dự kiến sẽ tạo ra hiệu ứng dây chuyền khắp các chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều này gây áp lực lớn lên các nhà sản xuất kim loại và phân bón vốn đã đang khốn đốn vì cuộc chiến ở Iran và việc đóng cửa eo biển Hormuz.

Quyết định này biến một loại hóa chất công nghiệp vốn ít được chú ý trở thành "điểm nghẽn" chiến lược đối với ngành khai thác mỏ, nông nghiệp và an ninh lương thực. Lệnh cấm bao gồm axit sunfuric được sản xuất như một phụ phẩm từ quá trình luyện đồng và kẽm tại Trung Quốc — quốc gia xuất khẩu hóa chất này lớn nhất thế giới.

Sự việc diễn ra ngay thời điểm các lô hàng lưu huỳnh từ Trung Đông (nguyên liệu chính để sản xuất axit sunfuric) bị cắt giảm do dòng chảy thương mại qua eo biển Hormuz bị gián đoạn, đe dọa gây ra một cuộc khủng hoảng mới cho chuỗi cung ứng toàn cầu.

Syed Salman Shaffi, Chủ tịch Gold Miners Club, nhận định: "Đề xuất cấm xuất khẩu axit sunfuric của Trung Quốc là một ví dụ điển hình về việc một nền kinh tế lớn lựa chọn sự ổn định nội bộ thay vì hội nhập thị trường toàn cầu. Bằng cách giữ lại loại hóa chất công nghiệp thiết yếu này trong nước, Bắc Kinh đang bảo vệ nông dân và các ngành công nghiệp của mình khỏi những biến động ở Trung Đông."

"Đối với phần còn lại của thế giới, lệnh cấm này đóng vai trò như một 'hệ số nhân' gây khủng hoảng. Xung đột tại Iran tạo ra sự khan hiếm nguyên liệu thô, còn việc Trung Quốc dừng xuất khẩu sẽ kích hoạt một cơn hạn hán thương mại."

"Những sự kiện này chuyển gánh nặng từ các nhà luyện kim Trung Quốc sang các mỏ đồng ở Chile, các hoạt động khai thác ở Congo và các đơn vị trộn phân bón tại Ấn Độ. Khi thời hạn tháng 5 năm 2026 đến gần, những người mua toàn cầu có thể sẽ bắt đầu mua sắm hoảng loạn, đẩy giá axit sunfuric và phân bón lên cao hơn nữa."
"Đối với các ngành phụ thuộc vào axit sunfuric — bao gồm sản xuất thực phẩm và điện tử — những tháng tới sẽ là bài kiểm tra khốc liệt về khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng và có thể dẫn đến tình trạng biến động giá kéo dài."

Tại sao axit sunfuric lại thiết yếu?

Với khoảng một phần ba sản lượng lưu huỳnh toàn cầu đến từ khu vực Trung Đông, việc mất đi nguồn axit xuất khẩu từ Trung Quốc đã loại bỏ một trong những "van cung ứng" linh hoạt cuối cùng cho người mua ở châu Mỹ, châu Phi và châu Á.

Axit sunfuric là chất thiết yếu cho quá trình lọc tách (leaching) trong các hoạt động khai thác đồng, đặc biệt là ở các quốc gia sản xuất lớn như Chile, Cộng hòa Dân chủ Congo và Zambia. Chỉ riêng Chile thường nhập khẩu hơn một triệu tấn axit sunfuric từ Trung Quốc mỗi năm, khiến các nhà khai thác mỏ phải đối mặt với mức giá cao và nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng khi lệnh cấm có hiệu lực.

Bất kỳ sự sụt giảm sản lượng nào cũng sẽ tác động đến các ngành hạ nguồn tiêu thụ nhiều đồng như thiết bị điện, xây dựng và xe điện, cũng như các dự án niken sử dụng công nghệ lọc axit áp suất cao (HPAL) tại Indonesia vốn đang cung cấp cho ngành pin toàn cầu.

Tầm quan trọng đối với ngành phân bón

Sasa Jarvis, Trưởng bộ phận Khai thác mỏ quốc gia và Đối tác tại McMillan LLP, cho biết: "Nếu Trung Quốc thực sự hạn chế xuất khẩu axit sunfuric, điều này có thể âm thầm tái định hình thị trường kim loại, nhất là khi lưu huỳnh từ Trung Đông đang chịu rủi ro vận tải nghiêm trọng qua eo biển Hormuz. Quá trình lọc axit là bắt buộc đối với phần lớn sản lượng đồng và niken toàn cầu — và mở rộng ra là ảnh hưởng đến nguồn cung bạc, vì một lượng lớn bạc được sản xuất như phụ phẩm trong khai thác đồng. Cả đồng và bạc đều đang trong tình trạng thiếu hụt so với mức nhu cầu hiện tại."

Khoảng hai phần ba sản lượng axit sunfuric được dùng để sản xuất phân bón, đặc biệt là phân lân — loại phân bón quan trọng đối với năng suất cây trồng. Trung Quốc vốn đã hạn chế xuất khẩu phân lân cho đến hết năm 2026 và hiện đang thắt chặt cả việc xuất khẩu axit cần thiết để tạo ra chúng, làm trầm trọng thêm tình trạng khan hiếm dưỡng chất cây trồng toàn cầu.

Với việc nguồn cung lưu huỳnh từ Trung Đông bị hạn chế và axit sunfuric của Trung Quốc được điều hướng phục vụ nông dân trong nước trong mùa gieo sáp cao điểm, những người mua tại các khu vực nhập khẩu lớn như Ấn Độ và một số vùng ở châu Phi phải đối mặt với chi phí cao hơn và nguy cơ thiếu hụt, điều này có thể đẩy giá thực phẩm tăng vọt.

Đối với các nhà lãnh đạo chuỗi cung ứng, có lẽ không có giải pháp khắc phục nhanh chóng. Việc xây dựng năng lực sản xuất axit sunfuric và các tuyến vận tải mới phải mất nhiều năm chứ không phải vài tháng. Do đó, các đội ngũ thu mua đang xem xét việc xây dựng kho dự trữ đệm trước mùa gieo trồng, ký kết các hợp đồng dài hạn với các nhà cung cấp ngoài Trung Quốc và cùng đầu tư vào sản xuất axit tại chỗ hoặc tái chế vòng lặp kín nếu khả thi.

Sự kết hợp giữa gián đoạn nguồn cung lưu huỳnh do chiến tranh và lệnh dừng xuất khẩu của Trung Quốc không chỉ là một sự bất tiện tạm thời, mà là một bài kiểm tra áp lực mang tính cấu trúc đối với chuỗi cung ứng kim loại, phân bón và thực phẩm trên toàn thế giới.