Tin thị trường và sản phẩm

Nhiệt phân, ozone và vi khuẩn giúp tái chế lốp

08:14 SA @ Thứ Ba - 17 tháng 11, 2026

Bảo Hiền tổng hợp

Các nhà máy nhiệt phân lốp quy mô hàng chục nghìn tấn đã vận hành ở châu Âu và Trung Quốc, đưa carbon đen và dầu từ lốp cũ trở lại sản xuất lốp mới. Trong khi đó, các nhóm nghiên cứu thử những cách tái chế mới, dùng ozone và vi khuẩn để giữ lại phần cao su.



Thế giới thải ra khoảng 26 triệu tấn lốp mỗi năm. Lốp khó tái chế vì cao su đã được lưu hóa, tức các mạch polyme được nối với nhau bằng cầu lưu huỳnh. Nhờ đó lốp bền và đàn hồi, nhưng cũng vì thế mà cao su không thể nấu chảy để đúc lại như nhựa. Ngoài cao su, lốp còn chứa thép, sợi dệt, carbon đen và nhiều phụ gia.

Hiện nay, phần lớn lốp cũ được nghiền làm vật liệu lót sân, đốt lấy nhiệt hoặc chôn lấp. Ngành lốp đang tìm cách khép kín vòng tuần hoàn, tức đưa vật liệu từ lốp cũ trở lại làm lốp mới.

Nhiệt phân ở quy mô công nghiệp

Hướng đi đã lên quy mô công nghiệp là nhiệt phân, tức nung lốp ở nhiệt độ cao trong môi trường không có oxy. Quá trình này tách lốp thành carbon đen thu hồi, dầu nhiệt phân, khí và thép.

Tại Hà Lan, công ty CIRCTEC khánh thành nhà máy ở Delfzijl ngày 27/1/2026. Giai đoạn đầu, nhà máy xử lý 50.000 tấn lốp mỗi năm, và công ty có kế hoạch nâng lên tới 200.000 tấn. Sản phẩm đầu ra là carbon đen thu hồi và naphtha tuần hoàn, một loại nguyên liệu cho công nghiệp hóa dầu. Đối tác của dự án là bp và nhà sản xuất carbon đen Birla Carbon.

Tại Trung Quốc, nhà máy của Orion ở Thanh Đảo bắt đầu sản xuất thương mại từ ngày 4/6/2026. Nhà máy làm ra carbon đen từ dầu nhiệt phân lốp, nhằm thay thế hai loại carbon đen thông dụng trong lốp là N326 và N330.

Tại Nhật Bản, Bridgestone và tập đoàn năng lượng ENEOS xây dựng nhà máy trình diễn nhiệt phân ở Seki, công suất khoảng 7.500 tấn mỗi năm, dự kiến vận hành từ tháng 9/2027. Dầu thu được có thể làm nguyên liệu sản xuất butadien, rồi từ đó sản xuất cao su tổng hợp mới.

Các hãng lốp cũng đưa vật liệu tuần hoàn vào sản phẩm. Lốp ý tưởng ZEvRA của Continental có 43% vật liệu tái chế, 13% vật liệu tái tạo và 25% vật liệu tính theo phương pháp cân bằng khối lượng. Hankook đặt mục tiêu sản xuất lốp có hơn 85% vật liệu bền vững và giảm hơn một nửa lượng phát thải, nhưng đây mới là mục tiêu.

Phương pháp cân bằng khối lượng (mass balance) chỉ là cách tính toán trên sổ sách. Nguyên liệu tái chế được trộn chung với nguyên liệu nguyên sinh trong quá trình sản xuất, nên không thể truy vết vật lý phần carbon tái chế trong từng chiếc lốp.

Tách cao su bằng ozone

Nhiệt phân phá vỡ cao su thành dầu và khí. Một số nhóm muốn giữ nguyên cao su để khử lưu hóa, tức cắt các cầu lưu huỳnh để cao su có thể dùng lại.

Bước đầu tiên là tách cao su khỏi thép và sợi. Thông thường, lốp được nghiền nhiều lần bằng máy công suất lớn. Công ty khởi nghiệp 3R Technology (Israel) thử cách khác. Lốp nguyên chiếc được đặt trong buồng kín, khô, ở nhiệt độ và áp suất thường. Khí giàu ozone, tạo tại chỗ từ không khí, làm yếu liên kết giữa cao su với lớp gia cường. Sau đó, việc tách cơ học cần ít lực, ít năng lượng và ít công đoạn hơn. Ozone dư được phân hủy thành oxy trước khi thải ra.

Ở giai đoạn mẫu thử, trạm tách loại được tới 40% tổng khối lượng một chiếc lốp xe con. Công ty đã làm ra mẫu cao su khử lưu hóa và đưa vật liệu thu hồi vào tấm cao su trong phòng thí nghiệm. Bước tiếp theo là dây chuyền thí điểm, nhằm thử vận hành liên tục, lập cân bằng vật chất đầy đủ và đánh giá độ ổn định về độ sạch của cao su. Công ty chưa công bố thời điểm triển khai.

Dung môi xanh và vi khuẩn

Một nhóm nghiên cứu Ấn Độ thử khử lưu hóa bằng phương pháp sinh học. Cao su lốp nghiền được xử lý trước bằng dung môi eutectic sâu (deep eutectic solvent), tạo thành khi trộn cholin clorua với urê. Loại dung môi này rẻ, ít độc và dùng lại được. Sau đó, cao su được ủ 28 ngày với vi khuẩn Rhodococcus rhodochrous.

Bước xử lý bằng dung môi đã cắt một phần cầu lưu huỳnh và loại bỏ phụ gia kẽm, chất có thể gây độc cho vi khuẩn. Sau toàn bộ quá trình, mật độ liên kết ngang của cao su giảm 43,6%, và cao su phân hủy tốt hơn so với khi chỉ dùng vi khuẩn. Kết quả được công bố trên tạp chí RSC Advances ngày 18/5/2026.

Nghiên cứu mới ở quy mô phòng thí nghiệm, và thời gian xử lý 28 ngày còn dài so với yêu cầu sản xuất công nghiệp. Bài báo không đánh giá chất lượng cao su sau xử lý khi đưa vào sản phẩm mới.