VINACHEM

Về cơ bản, động lực cho nhu cầu tiêu thụ phân bón là sự tăng trưởng dân số, trong khi đó sản xuất ở quy mô công nghiệp có ý nghĩa rất lớn trong việc duy trì và tăng tiếp sản lượng lương thực thực phẩm nhằm đáp ứng nhu cầu gia tăng cùng với sự tăng trưởng dân số toàn cầu.

Những động lực khác ảnh hưởng đến sự tăng trưởng của mức tiêu thụ phân bón là tăng trưởng GDP, chính sách về thuế và trợ cấp của các chính phủ cũng như tác động môi trường của việc sử dụng phân bón.

Trong những năm tới, khi dân số toàn cầu tăng từ 7,4 tỷ hiện nay lên khoảng 9 tỷ vào năm 2050, nhu cầu lương thực thực phẩm và cùng với đó là nhu cầu phân bón tại các khu vực Châu á - Thái Bình Dương, châu Phi sẽ tăng trưởng cao hơn rõ rệt so với ở các nền kinh tế phát triển tại phương Tây.

Trong thập niên qua, thị trường phân bón đã chứng kiến một số xu hướng phát triển quan trọng. Sau nhiều năm giá nông sản tăng cao do dân số tăng trưởng mạnh trong bối cảnh kinh tế cũng như tiêu dùng phát triển tốt (đặc biệt là tại châu á), ngày nay nền kinh tế toàn cầu đã tăng trưởng chậm lại, ảnh hưởng đến tăng trưởng tiêu dùng các loại hàng hóa cơ bản, trong đó có phân bón.

Đầu tư liên tục dẫn đến cung vượt cầu

Tình trạng dư thừa nguồn cung mà thị trường phân đạm đang phải đối mặt hiện nay là kết quả của quá trình đầu tư liên tục vào những nhà máy sản xuất phân đạm trong nhiều năm qua tại những khu vực giàu nguyên liệu (nhất là các nước Vùng Vịnh). Trong thời gian đó, giá phân bón và dầu mỏ đã tăng cao đến những mức kỷ lục, khiến cho những dự án đầu tư như vậy trở nên rất hấp dẫn.

Xu hướng đầu tư như trên dẫn đến hàng loạt nhà máy sản xuất phân bón được xây dựng trên toàn thế giới, tốc độ tăng trưởng công suất cao hơn tăng trưởng nhu cầu. Kết hợp với việc giá dầu mỏ giảm xuống mức thấp nhất trong vòng 12 năm, tình trạng này khiến cho giá phân đạm rơi xuống mức thấp nhất kể từ năm 2006.

Nhìn chung, tình trạng cung vượt cầu trên thị trường và giá phân bón thấp hiện nay là hậu quả gián tiếp của tăng trưởng kinh tế chậm và sự gia tăng mạnh công suất phân bón. Hơn nữa, nhiều đồng tiền trên thế giới đã trở nên suy yếu so với đồng đôla Mỹ, làm giảm sức mua của người nông dân tại các quốc gia đang phát triển cũng như giảm nguồn kinh phí trợ cấp nông nghiệp của các chính phủ.

Giá phân đạm thấp đang ảnh hưởng đặc biệt đến những nhà sản xuất đã ký hợp đồng cung cấp khí thiên nhiên với giá cố định. Đồng thời, chênh lệch lợi nhuận giữa các nhà sản xuất với chi phí cao và các nhà sản xuất với chi phí thấp đã giảm đi.

Mặc dù xu hướng đầu tư hiện tại đã chậm lại rõ ràng, nhưng do cung vượt cầu và giá sản phẩm giảm xuống thấp nên một số dự án phân bón đã triển khai vẫn chưa được hoàn thành, chúng sẽ đi vào vận hành trong vài năm tới. Những dự án đó đã nhận được cam kết về nguồn vốn đầu tư từ rất lâu trước khi giá phân bón trên thị trường bắt đầu lao dốc.

Phần lớn những dự án như trên đều tập trung ở châu á, Mỹ và các nước Liên Xô cũ. Nguyên nhân là do châu Âu có sự tăng trưởng nhu cầu phân bón lớn nhất so với các khu vực khác trên thế giới, còn Mỹ có ưu thế lớn về nguyên liệu nhờ sự phát triển mạnh mẽ của ngành khai thác khí đá phiến đã khiến cho giá khí thiên nhiên giảm xuống rất thấp, trong khi đó các nước Liên Xô cũ có nguồn cung khí thiên nhiên dồi dào nên chính phủ các nước này đang tăng cường sử dụng nguồn nguyên liệu đó nhằm tăng thêm thu nhập cho ngân sách.

Đặc biệt, xu hướng phát triển công suất phân đạm tại Mỹ sẽ ảnh hưởng lớn đến hoạt động thương mại đối với phân đạm trên thế giới, vì sản phẩm của những nhà máy mới sẽ thay thế cho các nguồn nhập khẩu, giúp giảm tình trạng thiếu hụt nguồn cung urê ở Mỹ. Trong tương lai, Mỹ sẽ trở nên ít phụ thuộc hơn vào phân đạm nhập khẩu.

Một quốc gia khác đang thu hút nhiều mối quan tâm là Iran - đất nước có trữ lượng khí thiên nhiên đã chứng minh lớn nhất thế giới và nằm ở vị trí địa lý rất thuận lợi để cung cấp phân đạm cho thị trường châu á đang phát triển mạnh. Mới đây, việc bãi bỏ các biện pháp trừng phạt kinh tế chống Iran đã làm sống lại mối quan tâm của các nhà đầu tư trong lĩnh vực phân bón và hóa dầu, nhiều dự án hiện đang trong giai đoạn triển khai.

Tại vùng Hạ Sahara ở châu Phi, nhiều quốc gia với trữ lượng khí thiên nhiên lớn như Modămbích, Angola, Nigeria, Gabon, cũng đang rất quan tâm đến những dự án sản xuất phân bón.

Tìm kiếm cơ hội và hướng phát triển mới

Trong thời gian tới, nguồn cung từ những nhà máy mới sẽ làm tăng thêm áp lực lên thị trường phân đạm quốc tế, đặc biệt là trong thời gian Trung Quốc và ấn Độ - hai quốc gia tiêu thụ phân bón nhiều nhất thế giới - đang ngày càng lo ngại về những tác động môi trường do việc sử dụng quá nhiều phân bón. Các chính sách về thuế xuất nhập khẩu phân bón của hai quốc gia này cùng với xu hướng giảm trợ cấp phân bón tại ấn Độ sẽ ảnh hưởng mạnh đến thương mại quốc tế cũng như giá phân bón.

Theo Công ty tư vấn Nexant, trong thời gian từ nay đến năm 2019 mỗi năm sẽ có khoảng 50-55 nghìn tấn công suất phân đạm mới được đưa vào vận hành, khiến cho tình trạng cung vượt cầu ngày càng gia tăng. Vì vậy, tỷ lệ vận hành công suất của các nhà máy phân đạm trên toàn cầu dự kiến sẽ tiếp tục giảm trong vài năm tới.

Trong môi trường giá thấp và lợi nhuận thấp hiện nay, các nhà sản xuất cần tìm kiếm những cơ hội khác ngoài việc đầu tư mở rộng công suất, ví dụ tìm cách cải thiện hiệu quả và giảm chi phí vận hành, tối ưu hóa và phát triển chuỗi giá trị cuối dòng, đồng thời tìm kiếm những cơ hội sát nhập và mua lại.

Tại Trung Quốc, các nhà máy cũ và quy mô nhỏ (hiện đang sử dụng nguyên liệu than antraxit) đã dần được thay thế bằng các nhà máy quy mô lớn, có hiệu quả hơn, sử dụng nguyên liệu than đá bitum rẻ hơn.

Quá trình củng cố, sát nhập trong ngành sản xuất phân đạm quốc tế cũng đã bắt đầu diễn ra và trở nên rõ ràng từ năm 2015.

Trong tình trạng thị trường suy yếu ngày nay, các nhà sản xuất vẫn có thể tìm thấy cơ hội ở những khu vực có nguồn nguyên liệu giá rẻ như Mỹ, châu Phi, Trung Đông và Cộng đồng các quốc gia độc lập (CIS). Về dài hạn, lợi thế về giá nguyên liệu của những khu vực như vậy sẽ tiếp tục dẫn đến các kế hoạch đầu tư mới, nhưng không ở mức độ như trong thời gian qua.

Thế Nghĩa

Theo FertilizerWorld, 4/2017