VINACHEM

Tình hình cung cầu

Trong những năm gần đây, phát triển ngành sản xuất hóa chất tinh khiết đã trở thành một trong những ưu tiên quan trọng của chính phủ Nga. Nguyên nhân chủ yếu của việc này là sự sụt giảm mạnh của giá các sản phẩm hóa chất thông thường với khối lượng tiêu thụ lớn trên quy mô toàn cầu cũng như nhu cầu ngày càng tăng về hóa chất tinh khiết tại Nga. Những năm trước đây, phần lớn nhu cầu hóa chất tinh khiết trong nước đều đến từ ngành xây dựng nội địa, nhưng từ năm 2015 các tổ hợp quân sự của Nga đã trở thành khách hàng tiêu thụ hóa chất tinh khiết lớn nhất trong nước. Quá trình quân sự hóa đang diễn ra và kèm theo đó là sự gia tăng ngân sách quân sự (năm 2015 tăng 3,3 nghìn tỷ rúp, đạt 60 tỷ USD) đã trở thành động lực quan trọng thúc đẩy sự tăng trưởng của ngành sản xuất hóa chất tinh khiết của Nga. Nhiều khả năng là xu hướng này sẽ tiếp tục trong những năm tới.

Trước năm 2014, phần lớn nhu cầu hóa chất tinh khiết của Nga đều được đáp ứng bằng nhập khẩu. Theo những tuyên bố mới đây của ông Victor Ivanov, chủ tịch Hội Các nhà hóa học Nga, nhập khẩu hóa chất tinh khiết hàng năm vào Nga hiện ước tính lên đến khoảng 20 tỷ USD. Nhưng các nhà phân tích của Hội này cho rằng con số đó có thể còn cao hơn nữa. Tuy nhiên, việc áp dụng các biện pháp trừng phạt của phương Tây đối với Nga (bắt đầu từ năm 2014) đã dẫn đến sự suy giảm khối lượng nhập khẩu một số loại hóa chất tinh khiết nhất định, đặc biệt là những hóa chất mà các tổ hợp quân sự của Nga đang cần. Tình trạng này đã khiến cho một số dự án đầu tư tại Nga bị trì hoãn, đặc biệt là những dự án trong lĩnh vực quốc phòng. Vì vậy, không có gì đáng ngạc nhiên khi chính phủ Nga mới đây công bố kế hoạch với mục đích ưu tiên tạo điều kiện phát triển ngành sản xuất hóa chất tinh khiết trong nước - lĩnh vực mà cho đến nay vẫn còn khá nhỏ bé.

Theo ông Denis Manturo, Bộ trưởng Công thương của liên bang Nga, gia tăng sản xuất hóa chất tinh khiết là mục tiêu khẩn thiết hiện nay, vấn đề này đặc biệt quan trọng đối với nước Nga trong bối cảnh các căng thẳng địa chính trị đang diễn ra trên thế giới và khả năng của các biện pháp trừng phạt tiếp theo nhằm vào Nga. Theo kế hoạch của chính phủ Nga, trước mắt sản xuất hóa chất tinh khiết trong nước sẽ được hỗ trợ chủ yếu bằng cách tạo ra những cơ sở pháp lý mới cho ngành này. Việc đó đòi hỏi phải thông qua một số luật mới của liên bang nhằm mục đích điều chỉnh sản xuất và kinh doanh hóa chất tinh khiết trên lãnh thổ Nga.

Quy định pháp lý mới

Luật mới được biết đến như “Luật hóa chất tinh khiết” và dự kiến sẽ được Quốc hội Nga thông qua. Thứ trưởng Bộ Công thương Nga cho biết, việc thông qua luật mới sẽ là quyết định quan trọng lịch sử đối với ngành sản xuất hóa chất tinh khiết của Nga. Từ khi Liên Xô sụp đổ, sự phát triển nhanh chóng của ngành này đã bị cản trở do thiếu cơ sở pháp lý và đặc biệt là thiếu một luật riêng của liên bang.

Những điểm chính của luật mới sẽ tập trung vào:

- Những yêu cầu về an toàn đối với sản xuất hóa chất tinh khiết.

- Phạm vi những hóa chất tinh khiết mà việc sản xuất trong nước là đặc biệt quan trọng đối với nhu cầu của quốc gia.

- Thu hút vốn đầu tư tư nhân cho lĩnh vực này.

- Trợ cấp của nhà nước cho các nhà sản xuất hóa chất tinh khiết.

Đầu tư nước ngoài

Bộ trưởng Công thương Liên bang Nga cho rằng, phần lớn hóa chất tinh khiết nhập khẩu vào Nga đều do các công ty lớn của châu Âu và Mỹ cung ứng. Nhưng tại Diễn đàn kinh tế St. Petesburg cuối năm 2016, Tổng thống Nga Vladimir Putin cho rằng sự mất giá của đồng rúp Nga cùng với những biện pháp trừng phạt lẫn nhau giữa Phương Tây và Nga đã khiến cho việc nhập khẩu hóa chất tinh khiết vào Nga mang lại ít lợi nhuận hơn cho các công ty trên thế giới. Để giải quyết vấn đề này, ông Putin đề nghị các công ty lớn trên toàn cầu xây dựng các nhà máy sản xuất của chính mình tại Nga. Cùng với việc khuyến khích xây dựng các nhà máy sản xuất hóa chất trong nước, cơ sở pháp lý mới sẽ được tạo lập nhằm thu hút các công ty nước ngoài, đặc biệt là những công ty lớn trên toàn cầu, xây dựng nhà máy sản xuất ở Nga.

Theo Bộ Công thương Nga, chính phủ Nga đang tìm cách tạo mọi điều kiện cần thiết để các nhà đầu tư nước ngoài có thể vận hành các cơ sở sản xuất của mình ở Nga, trong đó có cả việc bảo đảm đơn đặt hàng ổn định cho các nhà sản xuất lớn nếu họ thiết lập các cơ sở sản xuất trên lãnh thổ Nga, cũng như hủy bỏ lệnh cấm nhập khẩu một số loại nguyên liệu được sử dụng trong sản xuất hóa chất tinh khiết. Ví dụ, hiện Nga đang cấm nhập khẩu một số hóa chất cơ bản như axit sunphuric, axit hydrocloric, axit axetic, axeton, mangan, các hợp chất metyl và etyl. Đối với một số hóa chất này, lệnh cấm nhập khẩu sẽ được hủy bỏ ngay từ tháng 1/2017, trong khi đó lệnh cấm đối với các hóa chất còn lại sẽ được loại bỏ khi có đề nghị của các nhà sản xuất hóa chất tinh khiết.

Công nghiệp quốc phòng

Bộ Quốc phòng Nga đã đàm phán với một số nhà sản xuất toàn cầu về khả năng sử dụng sản phẩm của họ trong các loại vũ khí và phương tiện chiến đấu mới. Ví dụ, đầu năm 2016 Tư lệnh Không quân Nga đã thỏa thuận với Công ty Socomore (công ty Mỹ chuyên cung ứng hóa chất tinh khiết cho ngành hàng không và công nghiệp quốc phòng) về việc hợp tác chế tạo máy bay chiến đấu thế hệ 6 của Nga. Loại máy bay mới này sẽ do một Công ty của Nga thiết kế, dự kiến sẽ bắt đầu được sản xuất từ năm 2020.

Một quan chức khác của Bộ Tổng tham mưu Nga cho biết, các cuộc đàm phán khác đang được thực hiện với một số công ty sản xuất hóa chất tinh khiết quy mô lớn khác. Nhưng trong bối cảnh các biện pháp trừng phạt đang được áp dụng, phần lớn chi tiết của những cuộc đàm phán đó đã không được tiết lộ, các công ty liên quan lo ngại sẽ bị phạt do hợp tác với các công ty quân sự của Nga.

Tuy các biện pháp trừng phạt của phương Tây có thể là trở ngại chính đối với các kế hoạch phát triển thị trường hóa chất tinh khiết của Nga, nhưng có khả năng là các công ty lớn ở nước ngoài sẽ thiết lập liên doanh với các công ty địa phương của Nga nhằm tránh các thủ tục pháp lý khi thành lập các cơ sở sản xuất tại đây.

Kế hoạch xây dựng nhà máy mới

Chính phủ Nga đã đề xuất sáng kiến xây dựng các nhà máy hóa chất tinh khiết mới, chủ yếu dựa trên nguồn vốn từ nước ngoài, tại các khu kinh tế đặc biệt hiện nay của Nga. Những khu kinh tế này nằm ở các vùng khác nhau trong nước, chúng có những ưu đãi về thuế, hải quan và những lợi ích khác đối với các doanh nghiệp hoạt động tại đó.

Tháng 10/2016, chính phủ Nga đã chấp thuận việc thành lập Trung tâm sản xuất hóa chất tinh khiết của toàn nước Nga. Nhà máy của Trung tâm này sẽ tận dụng cơ sở có sẵn của Công ty Ufaorgsintez, hiện nay là nhà sản xuất các sản phẩm tổng hợp hữu cơ lớn nhất của Nga và là một công ty con của nhà sản xuất dầu mỏ Bashneft. Theo kế hoạch của chính phủ, nhà máy mới sẽ nằm ở Ufa (thành phố lớn của nước Cộng hòa Bashkiria và một trong những trung tâm sản xuất hóa chất chính của Nga) và sẽ do Công ty quốc gia Rostec vận hành. Rostec là công ty chuyên về phát triển, sản xuất và xuất khẩu các sản phẩm công nghiệp công nghệ cao cho các lĩnh vực dân sự và quốc phòng. Rostec dự định cuối cùng sẽ mua lại Công ty Ufaorgsintez từ Bashneft.

Theo báo chí Nga, nhà máy mới nói trên sẽ sử dụng các chuyên gia Nga cũng như nước ngoài trong lĩnh vực hóa chất tinh khiết, đặc biệt là những người đã có kinh nghiệm làm việc tại các công ty sản xuất hóa chất tinh khiết hàng đầu của phương Tây như BASF, Akzo Nobel,… Để thực hiện kế hoạch này, chính phủ Nga đã thiết kế một chương trình trợ cấp tài chính đặc biệt dành cho các nhà khoa học phương Tây làm việc vì lợi ích của nhà nước Nga.

TN

Theo Specialty Chemicals, 12/2016